اقلیم:
یکی ازاساسی ترین عوامل درساختارسیاره زمین اقلیم است که بدون شک طبیعت،انسان وکلیه مظاهرحیات درسطح گسترده ای متاثرازشرایط اقلیمی می باشند،براین اساس اقلیم هرسرزمین عامل بسیارمهم درتقسیم جغرافیای زیستی به شمارمی رودوبه همین دلیل انسان اولیه به حکم ضرورت درپی دستیابی به آب وغذاهرجا اقلیم مناسبی یافته،اقامت گزیده واجتماعات اولیه خودر پایه ربزی نموده است.
در سالهاي اخير رادار براي افزايش كارايي پيشبيني وضع هوا به ابزاري بسيار ارزشمندي تبديل شده است.
|
- در فصل اول براي تفهيم عميق تر مطالب مربوط به روش علمي حل مسئله بهتر است مثال هاي بيشتري در اين زمينه آورده شود. همچنين روش حل مسئله مختص به زمين شناسي آورده شود، مانند : كارهاي صحرايي و آزمايشگاهي
|
چرا شاخه هاي علوم تجربي در عمل ارتباطات بسيار نزديکي با يکديگر دارند؟ رابطه زمين شناسي با ديگر علوم تجربي را توضيح دهيد. منظور از اندازه گيري چيست؟ در فرآيند اندازه گيري رعايت چه نکاتي ضروري است؟ در هر يک از مثالهاي زير کدام مرحله از مراحل اساسي حل مسئله علمي صورت پذيرفته است: الف) با ترازو جرم کاني کوارتز را تعيين کرده ايم ب) با داشتن اطلاعات پايه انقراض دايناسورها را شرح دهيم - هدف از تفسير کردن چيست؟ - چرا تفسير کردن در زمين شناسي مهم است؟ دانشمندان براي نشان دادن فرضيه هاي خود به ديگران از دومدل استفاده مي كنند آن دو كدامند ؟ تفسير كردن يكي از مراحل اصلي حل مسائل علمي است هدف از اين امر چيست ؟ اندازه گيري يكي از مراحل اصلي حل مسائل علمي است آنچه در اين فرايند اهميت دارد نام ببريد ؟ شاخه هاي مختلف علوم تجربي كدامند؟ علم زمين شناسي با تامين چه موادي درخدمت انسان است ؟ (4مورد ) علم زمين شناسي در زمينه هاي ساختمان سازي وصنعت از چه راههايي در خدمت انسان قرار ميگيرد دو مورد براي هربخش بنويسيد ؟ دانشمندان پس از آزمايش وخطاهاي مكرر مراحل اصلي رابراي حل مسايل علمي ارائه نمودند چهار مرحله از مراحل ابتدائي آن را به ترتيب بنويسيد مطالعه درباره حركات زمين وسيارات هم چنين بررسي تاريخچه حيات وتحولات آن ارتباط زمين شناسي را باكدام شاخه هاي علوم تجربي نشان ميدهد ؟ الف ) دوشاخه از علوم تجربي كه با زمين شناسي در ارتباط هستند را نام ببريد ب) فرضيه سازي چيست ؟ در هريك از موارد زير ارتباط علم زمين شناسي با كداميك از شاخه هاي علوم تجربي بيان شده است ؟ الف )مطالعه وبررسي تاريخچه حيات وتحولات آن ب) مطالعه حركت سياره مريخ -تغيير در مدل ها نشانه چيست ؟ - تفسير كردن در زمين شناسي اهميت وارزش زيادي دارد. علت اين امر چيست ؟ - يکي از مراحل اساسي علم آموزي(عمل کردن) است. آن مرحله را توضيح دهيد. - هدف از مطالعه کردن(يکي از مراحل علم آموزي) چيست؟ - علم زمين شناسي در زمينه ساختمان سازي و صنعت از چه راههايي در خدمت انسان قرار مي گيرد؟ - در علم زمين شناسي چه مواردي مورد بررسي قرار مي گيرد؟ - انواع مدل را نام ببريد؟ - مراحل مختلف حل مسائل علمي را توضيح دهيد. - تغيير در مدلها نشانه چيست؟ - فرضيه سازي را تعريف کنيد؟ - کاربرد علم زمين شناسي را در کشاورزي بنويسيد. رابطه زمين شناسي را با ديگر علوم تجربي بنويسيد. مراحل روش حل مسائل علمي را بنويسيد؟ ابعاد علم را بنويسيد. هر يک از مراحل زير را تعريف کنيد : مشاهده – اندازه گيري – تفسيرکردن – فرضيه اهميت تفسيرکردن در زمين شناسي چيست؟ اهميت گزارش دادن چيست؟ چند نوع مدل وجود دارد، بنويسيد و براي هر يک مثالي بياوريد. اگر فاصله دو شهر الف و ب در يک نقشه 5 سانتيمتر و در نقشه ديگري 15 سانتيمتر باشد، مقياس نقشه دوم چقدر خواهد بود؟ ( مقياس نقشه اول 1:10000 است) اگر مقياس نقشه اي 1:200000 باشد و فاصله دو نقطه بر روي آن 10 سانتيمتر باشد، فاصله اين دو نقطه در نقشه ديگربا مقياس 1:50000 چقدر خواهد بود؟ چهارکاربرد مدلسازي را بنويسيد. حبابهاي داخل يخ چه تاثيري بر چگالي آن دارند؟ شکل جسم چه تاثيري بر چگالي آن دارد؟ در حين اندازه گيري به چه نکاتي بايد توجه نمود؟ ويژگيهاي يک فرضيه علمي را بنويسيد. تغيير در مدل ها نشاندهنده چيست؟ ..........................، بهترين راه رسيدن به واقعيت هاست. نکته مهمي که در مقياس يک مدل بايد رعايت شود، چيست؟ اجزاء گزارش را بنويسيد. آزمايش را تعريف کنيد. سه کاربرد علم زمين شناسي را بنويسيد. مراحل علم آموزي را نام ببريد. پيش بيني آب و هوا جزو کداميک از مراحل روش تحقيق مي باشد؟ هر يک از موارد زير کدام مرحله از حل مسايل علمي را نشان مي دهد: الف) ارائه راه حل براي مسئله ب) دلايل بروز پديده ها ج)تعيين کميت ها د) جمع آوري اطلاعات از طريق اندامهاي حسي
زمين شناسي را تعريف كنيد . چرا امروزه امكان ندارد كه يك فرد بتواند در تمام زمينه هاي علوم وارد شود ؟ شاخه هاي متعدد علوم تجربي را نام ببريد و هر يك را توضيح دهيد . روش هاي تحقيق در زمين شناسي را نام ببريد . دانشمندان در پي كشف اسرار طبيعت ، بيشتر به چه مي انديشند ؟ علم داراي چند بعد است ؟ آن ها را نام ببريد . روش هاي تحقيق را نام ببريد . مشاهده را تعريف كنيد . اندازه گيري را تعريف كنيد . چه چيز هايي در فرايند اندازه گيري اهميت دارند ؟ شكل جسم چه اثري بر چگالي آن دارد؟ الف) افزايش چگالي □ ب)كاهش چگالي □ج) تأ ثيري ندارد آيا حباب هاي موجود در يخ تأثيري در چگالي يخ دارند ؟ چگونه ؟ تفسير كردن را تعريف كنيد . چرا تفسير كردن در دانش زمين شناسي اهميت و ارزش زيادي دارد ؟ بهترين زمان براي گرفتن عكس ها ي هوايي چه موقع است ؟ چرا ؟ فرضيه سازي را تعريف كنيد . يك فرضيه منطقي و علمي بايد داراي چه ويژگي هايي باشد ؟ آزمون فرضيه را تعريف كنيد . آزمون فرضيه براي چه منظوري است ؟ بيشتر دانشمندان ، استفاده از ........................... را براي نشان دادن فرضيه هاي خود در رسيدن به استنباط هاي دقيق تر مفيد مي دانند دانشمندان از چه نوع مدل استفاده مي كنند ؟ انواع مدل از لحاظ اندازه را نام ببريد و براي هر يك مثالي بزنيد . در چه مواردي مدل سازي مفيد است در مقياس ، نكته مهم، رعايت كردن ..................... ميان اندازه هاي .................. و ......... است . در واقع .............. بهترين راه براي رسيدن به واقعيت ها ست . تغيير در مدل ها نشانه چيست ؟ دو واقعيت مهم و جالب را در باره علم باز گو كنيد . چرا گزارش دادن مهم است ؟ يك گزارش ، بايد شامل چه چيز هايي باشد ؟ اهميت و كار برد علم زمين شناسي را نام ببريد چگونه آب موجب تعديل آب و هواي کره زمين مي گردد؟ در مورد اتمسفر به سوالات زير پاسخ دهيد: الف) يونسفر و ماگنتوسفر را بر اساس کدام ويژگي تقسيم بندي نموده اند؟ ب) بخارآب در هوا چه نقشي دارد؟ ج) چرا نيتروژن گازي غيرفعال است؟ د) ابرها معمولا در کدام لايه متمرکزند؟ - عناصر تشکيل دهنده هتروسفر را بترتيب از پايين به بالا نام ببريد. - چرا در لايه هتروسفر گازها از هم تفکيک شده اند؟ - تغييرات دماي دولايه مزوسفر و ترموسفر را با افزايش ارتفاع با يکديگر مقايسه کنيد و دليل آن را ذکر نماييد. - خصوصيات تروپسفر را بنويسيد. - علت افزايش دما را در لايه استراتوسفر بنويسيد. - چرا وجود لايه ازون براي ما اهميت دارد؟ - گاز CFC پس از ورود به اتمسفر چگونه موجب آسيب رسيدن به لايه ازون مي گردد؟ - چرا شکل ميدان مغناطيسي زمين نامتقارن است؟ - پديده اي که طي آن دماي هوا با افزايش ارتفاع، افزايش مي يابد، چه نام دارد؟ - در رابطه با وارونگي دما به سوالات زير پاسخ دهيد: الف) اين پديده را توضيح دهيد. ب) علت اين پديده چيست؟ ج) اهميت اين پديده را بنويسيد. د) اين وضعيت چه موقع اتفاق مي افتد؟ ه) اين پديده چه موقع از بين مي رود؟ - چه عواملي باعث تشديد اثر گلخانه اي مي شود؟ - با افزايش ارتفاع در هوا غلظت گازها چه تغييري پيدا مي کند؟ اين تغيير در ارتفاع چه تاثيري بر دماي هوا دارد؟ - در شکل مقابل به جاي حروف نام گازهاي مورد نظر را بنوييسيد. دو راه بدست آوردن رطوبت نسبي را بنويسيد.
بين مدارهاي 5/23 درجه تا 5/66 درجه شمالي و جنوبي و مدارهاي بالاتر از 5/66 درجه چه نوع آب و هوائي وجود دارد؟ تفاوت ابر ومه را بنويسيد ؟ فعاليتهاي صنعتي و استفاده از سوختهايي چون گاز نفت و زغال سنگ چگونه موجب گرم شدن هوامي شود ؟ گروه اصلي ابرها رانام ببريد واژه آلتو در چه مواردي بكار ميرود ؟ ترتيب استقرار گازها را در هتروسفر بنويسيد ؟ در كدام لايه اتمسفر اوزن تشكيل مي شو د؟گازي كه موجب شكستن مولكول ازون مي شود كدام است ؟ براي تشكيل ابر چه شرايطي لازم است ؟ PH بارا ن اسيدي در مقايسه با باران معمولي چه تغييري مي كند ؟ در دماي 10 درجه ميزان رطوبت نسبي محيط 20 درصد است اگر رطوبت مطلق هوا 1/88g/m3 باشد ميزان رطوبت لازم براي اشباع هوا در اين دما چقدر خواهد بود؟ درباره نحوه عملكرد لايه يونسفر توضيح دهيد؟ توده هاي هوا رابر چه اساسي نامگذاري مي كنند ؟يك نمونه مثال بزنيد ؟ چند درصد از حجم هوا را نيتروژن و چند درصد اكسيژن اشغال كرده است ؟ نقش مهم آب كره در زندگي انسان چيست ؟(4مورد ) چها ر مرحله مكانيزم تخريب لايه ازون توسط گاز (cfc)را توضيح دهيد؟ در طول قرن اخير ميانگين دماي هوا ي زمين معادل 5/0 درجه بالا رفته است. علل اين افزايش دما را توضيح دهيد ؟ باران اسيدي كه در كشورهاي صنعتي غرب اروپا و آمريكا مي بارد. چگونه توليد مي شود ؟ الف در دماي 20 درجه رطوبت نسبي هوا 60 درصد ورطوبت مطلق ها در همين دما 15 گرم در متر مكعب باشد. رطوبت لازم براي اشباع هوا در اين دما چقدر خواهد بود؟ اين هوا به چند گرم بخار آب ديگر نياز دارد تا به حالت اشباع برسد ؟ يك توده هوا ويژگيهاي دمايي و رطوبتي خود را چگونه كسب مي كند ؟ يکي از مضرات هر يک از پديده هاي زير را بنويسيد: الف) اثرگلخانه اي ب)مه دودفتوشيميايي ج) وارونگي دما د) باران اسيدي ه)گرم شدن زمين نام هر يک از پديده هاي زير را بنويسيد: الف) پديده اي که طي آن دماي هوا با افزايش ارتفاع، افزايش مي يابد ب) به دام افتادن انرژي حرارتي خورشيد توسط برخي مولکولهاي جو ج) زماني که هواي غيراشباع به هواي اشباع تبديل مي شود د) ترکيب شدن نيتروژن يا گوگرد با آب باران اهميت يونوسفر و تفسيرکردن را بنويسيد. طرح ساده اي از كره زمين رسم كنيد و سپس نقاط كم فشار و پرفشار رادر نيمكره شمالي برروي آن مشخص كنيد ؟ - وجود آب باعث تعديل آب وهواي كلي زمين مي شود علت را توضيح دهيد ؟ - پديده وارونگي دما رابه طور مختصر توضيح دهيد ؟ - وزش نسيم را از دريا به خشكي در روز توضيح دهيد ؟ - پديده مه دود فتو شيميايي در چه شرايط آب وهوايي تشكيل مي شود ؟ - در ارتباط با اتمسفر به پرسش هاي زير پاسخ دهيد الف )گاز غير فعال هوا چه نام دارد ب) بخار آب در هوا چه نقشي دارد ؟ ج)يونسفر ومگنتوسفر را بر چه اساس نامگذاري كرده اند ؟ د)ابر ها در كدام لايه هوا متمركز هستند ؟ -چه رابطه اي بين دماي هوا و عرض جغرافيايي وجود دارد ب)دوعلت گرم شدن دماي هوا كره زمين را در طول قرن اخير بنويسيد ؟ -دو ويژگي ابر آلتو استراتوس را بنويسيد ؟ - در لايه مزوسفر با افزايش ارتفاع دماي هوا چه تغييري مي كند ؟چرا؟ ب)اهميت مگنتوسفر را بنويسيد ؟ الف )سرعت وزش باد را به كمك كدام دستگاه مشخص مي كنند ب)در مكاني در دماي 16درجه رطوبت مطلق هوا 16گرم در متر مكعب ورطوبت مطلق لازم براي اشباع هوادر همان دما 32گرم در متر مكعب است. رطوبت نسبي را محاسبه كنيد. مقدار آب موجود در اتمسفر نسبت به ساير اجرا آب كره اندك است، علت چيست ؟ -سنگين ترين قشر هوا چه نام دارد ب)در تابستان جهت وزش بادها از اقيانوس به سمت قاره است علت چيست ؟ - الف )چگونه حالت وارونگي دمايي رفع مي شود ؟ ب)فشار هوا ناشي از چيست ؟ - جملات زير را كامل كنيد الف) در محيط باز با افزايش دما فشار هوا ............... مي شود ب) به كمك باد سنج مي توان .................... باد رامشخص كرد ج) بادهاي موسمي در فصل ..............از اقيانوس ها به سمت قاره ها مي وزد د) اگر ابر قدرت بارندگي داشته باشد در جلوي نام آن كلمه ....................را به كار مي برند -از شرايط تشكيل ابر دو مورد را بنويسيد ؟ ب)در هريك از موارد زير دماي هوا را در دو شهر فرضي با هم مقايسه كنيد (ساير عوامل ثابت فرض مي شود ) شهر Aبا ارتفاع 2000متر وشهر B با ارتفاع 200متر - شهر M با عرض جغرافيايي 10درجه شمالي وشهر N با عرض جغرافيايي 70درجه شمالي - چرا در عرض جغرافيايي 40 تا 50 درجه مقدار بارندگي بيشتر از تبخير است ؟ الف ) معمولا دماسنج تر دماي كمتري را نسبت به دماسنج خشك نشان مي دهد علت اين امر چيست ؟ ب) چه رابطه اي بين دماي هوا و ارتفاع محل وجود دارد / - چرا امواج راديويي در شب راه بيشتري را طي مي كنند ؟ ب) حد اكثر وحد اقل دماي هوا در چه زمانهايي از شبانه روز مي باشد ؟ - فشار هوا را تعريف کنيد و عامل فشار هوا را بنويسيد. - معروفترين بادهايي که در نيمکره جنوبي از جنوب شرقي به شمال غربي مي وزند را نام ببريد. - در تابستان جهت وزش بادها از اقيانوس به سمت قاره است. دليل آن را بنويسيد. - الف) دماي دماسنج تر نسبت به دماسنج خشک کمتر است يا بيشتر؟ چرا؟ ب) چه زماني دماي دماسنج خشک و تر يکسان خواهد بود؟ - چه رابطه اي بين دماي هوا و ارتفاع محل وجود دارد؟. - هر يک از ويژگي هاي زير مربوط به کدام لايه جو مي باشد: الف) در ارتفاع 80 تا 400 کيلومتري واقع است و حاوي ذرات باردار الکتريکي مي باشد. ب) سنگين ترين قشر هواست و ابرها در آن متمرکزند. ج) زمين را در برابر ذرات باردار خطرناکي که از فضا به طرف زمين مي آيد، محافظت مي کند. د) از ارتفاع 52 تا 80 کيلومتري گسترش دارد و با افزايش ارتفاع دماي آن کاهش مي يابد. - هر مترمکعب هوا در دماي 19 درجه حداکثر مي تواند 16 گرم بخارآب در خود جاي دهد. اگر رطوبت نسبي در همين دما 75 درصدباشد، رطوبت مطلق هوا چقدر است؟ - اگر در دماي 20 درجه رطوبت نسبي هوا 60 درصد باشد و رطوبت مطلق لازم براي اشباع هوا در اين دما چقدر است؟و اين هوا به چند گرم بخارآب ديگر نياز دارد تا به حالت اشباع برسد؟ شرايط تشکيل ابر و باران را بنويسيد. - در چه وضعيتي هوا به حالت اشباع مي رسد؟ پديده مه دودفتوشيميايي در چه شرايطي تشکيل مي شود؟ براي ايجاد بارشهاي قابل توجه چه کارهايي بايد انجام داد؟ براي اينکه يک توده هوا بوجود آيد، چه کارهايي بايد صورت گيرد؟ سه گروه اصلي از ابرها را نام برده و بنويسيد کلمه "آلتو" در چه مواردي بکار ميرود؟ تفاوت مه و ابر را بنويسيد؟ – چرا مناطق کم باران در عرضهاي جغرافيايي 20 تا 40 درجه واقع شده اند؟ ويژگي هاي اصلي يک توده هوا کدامند؟ دو ويژگي ابر استراتوکومولوس را بنويسيد؟ فعاليتهاي صنعتي و استفاده از سوختهاي فسيلي چگونه موجب گرم شدن زمين مي شوند؟ - در چه هنگامي از کلمات زير در کنار نام ابرها استفاده مي شود؟ الف) آلتو ب) نيمبوس نقطه شبنم را تعريف کنيد؟ نحوه تشکيل شبنم را توضيح دهيد؟ PH باران در حالت معمولي چند است؟ وزن قطرات باران به هنگام سقوط ممکن است افزايش يابد يا کاهش يابد. علت را توضيح دهيد. منطقه قطبي بين کدام عرضهاي جغرافيايي قرار دارد؟ اهميت بخار آب و گاز اکسيژن از نظر زمين شناسي چيست؟ 0.5 چرا جو زمين را از نظر دمايي طبقه بندي نموده اند؟ 0.25 چرا در عرضهاي جغرافيايي بالاتر دماي هوا کمتر است؟ 0.5 عامل فشار هوا چيست؟ عوامل موثر بر تغييرات آن را نام ببريد.(2 مورد) 0.75 اگر رطوبت مطلق لازم براي اشباع هوا 20 گرم بر مترمکعب و رطوبت نسبي 60% باشد، در اينصورت رطوبت مطلق هوا چقدر خواهد بود؟ 1 شرط تشکيل ابر و باران را بنويسيد. 1 باران اسيدي حاصل چه پديده اي است و چه مضراتي دارد. 1 علت بارندگي زيادتر از تبخير در عرضهاي استوايي و 40 تا 50 درجه چيست؟ 0.5 پيش بيني آب و هوا چگونه انجام مي گيرد؟ 1 منطقه حاره مربوط به کدام عرضهاي جغرافيايي است؟ 0.5 وارونگي دما را با يک شکل يا نمودار نمايش دهيد. 0.5 اهميت و نقش لايه ازون، ماگنتوسفر، يونوسفر را شرح دهيد. نحوه وزش بادهاي عمومي در کره زمين را باشکل نشان دهيد. علت تفاوت دما در عرضهاي جغرافيايي مختلف ................................ است. اهميت آبکره را در زمين توضيح دهيد. نحوه سوراخ شدن لايه ازون را توضيح دهيد. شکل ميدان مغناطيسي زمين چگونه است(رسم کنيد) و علت بوجود آمدن اين شکل چيست؟ عوامل موثر بر تغييرات دماي هوا را نام ببريد.(3مورد) چرا با افزايش ارتفاع در تروپسفر دما کاهش پيدا مي کند؟(3دليل) اثر گلخانه اي، وارونگي دما، مه دودفتوشيميايي و باران اسيدي را تعريف کنيد و مضرات هر يک را توضيح دهيد. عوامل موثر بر آب وهوا را نام ببريد. درچه حالتي دماسنج خشک و تر يک دما را نشان مي دهند؟ دماي دماسنج تر نسبت به دماسنج خشک چگونه است؟ چرا؟ دو راه بدست آوردن رطوبت نسبي را توضيح دهيد. نسيم دريا و خشکي و بادهاي موسمي چه هستند؟ و چگونه بوجود مي آيند؟ ترتيب استقرار گازها در هتروسفر چگونه است؟ چرا؟ نحوه تغييرات دما و فشار در هر يک از لايه هاي دمايي جو چگونه است؟ علت تغييرات دما در هر يک از لايه هاي دمايي جو چيست؟ نحوه تشکيل شبنم را بنويسيد. چهار عامل پايين آمدن دماي هوا را براي تشکيل ابر بنويسيد. نقطه شبنم و ابر را تعريف کنيد. پسوند " نيمبوس " و پيشوند " آلتو " هر يک به چه معنايي است؟ مناطق آب و هوايي مختلف را نام ببريد و عرض جغرافيايي آنها را ذکر نماييد؟ منحني هم دما و هم فشار چگونه رسم مي شود؟ شرط تشکيل يک توده هوا چيست؟ جبهه هوا چيست؟ چند نوع دارد، نام ببريد و توضيح دهيد. ويژگيهاي اصلي يک توده هوا چيست؟ توده هوا را تعريف کنيد. چرا وارونگي دما باعث آلودگي هوا مي گردد؟ بادهاي آليزه يا تجاري چيستند؟ فشار هوا را تعريف کنيد. چرا امواج راديويي در شب مسافت بيشتري را طي مي کنند؟ پيش بيني وضع هوا چگونه انجام مي گيرد؟ ويژگي هاي اصلي يک توده هوا يعني .......................... و ..................... عمدتا تابع مشخصات ناحيه اي است که از آن منشاء مي گيرد. جرم بخارآب موجود در واحد حجم هوا را ......................... مي گويند. انرژي خورشيدي با طول موج ......................... به زمين مي رسد و انرژي حرارتي منتشر شده از زمين طول موج ................ دارد. در لايه تروپسفر با افزايش ارتفاع دما ........................ مي يابد چه عواملي باعث افزايش و کاهش شوري آب دريا مي شوند؟ ترموکلاين به چه منطقه اي گفته مي شود؟ ژرفاي آب اقيانوسها را در گذشته و حال چگونه اندازه مي گيرند؟ عوامل موثر بر چگالي آب درياها را بنويسيد. عامل مهم ايجاد جريانهاي عمقي و سطحي آب درياها چيست؟ وجود جريانهاي عميق دريايي چه تاثيري در زندگي موجودات آبزي دارد؟ دره هاي زيردريايي در چه بخشهايي از بستر اقيانوسها قرار دارند و چگونه تشکيل مي شوند؟ حاشيه قاره به چه منطقه اي از دريا گفته مي شود؟ توانايي نگهداري گازها را در آب گرم و سرد با هم مقايسه کنيد. - جريان اقيانوسي عميق حاصل از مواد معلق چگونه ايجاد مي شوند؟ (2مورد) - اب اقيانوسها دي اکسيدکربن را چگونه درخود نگه مي دارد؟ - آب اقيانوسهاي استوايي نسبت به اقيانوسهاي قطبي بيکربنات بيشتري دارد يا کمتر؟ چرا؟ - جريانهاي عمقي اقيانوسي را که بر اثر اختلاف دما ايجاد مي شوند، را توضيح دهيد. - فشار آب در عمق 6550 متري چقدر است؟ الف) نيروي گرانشي ماه و خورشيد و اختلاف چگالي باعث چه نوع حرکتي در درياها مي گردد؟
- براي هر يک از موارد زير مثال مناسبي ذکر کنيد: الف) جريان اقيانوسي سطحي گرم ب) جريان اقيانوسي سطحي سرد ج) جريان اقيانوسي عميق حاصل سرد شدن آب د) جريان اقيانوسي عميق حاصل تبخير كوههاي در يايي كه در بستر اقيانوسها يافت مي شوند چه ويژگيهايي دارند ؟ ترمو كلاين به كدام منطقه از آب در يا گفته مي شود ؟ نوع رابطه بين هر يک از موارد زير را بنويسيد: - با ذکر دليل درست يا نادرست بودن عبارات زير را مشخص کنيد: الف) اقيانوس ها نسبت به اتمسفر مقدار بيشتري دي اکسيد کربن و اکسيژن دارند. ب) آب اقيانوسهاي استوايي نسبت به اقيانوسهاي قطبي حاوي بيکربنات بيشتري است. دو راه تشکيل دره هاي زيردريايي را بنويسيد. آب اقيانوسها CO2 را بيشتر به چه صورت در خود نگه مي دارد ؟ - جريانهاي عميقي راكه براثر اختلاف دما در آب اقيانوسها ايجاد مي شود توضيح دهيد ؟ - دو عنصر نام ببريد كه از آب دريا استخراج مي شود و كاربرد هريك را مشخص كنيد - موج آب دريا را تعريف كنيد يك عامل ايجاد موج را نام ببريد ترموکلاين چيست با شکل نشان دهيد به مجموع فلات قاره و سراشيب قاره .............................. گفته مي شود. مسطح ترين بخش اقيانوس ............................. و عميقترين بخش اقيانوس ها ................................. نام دارد. بخش ............................. از نظر زمين شناسي جزو درياها محسوب نمي شود. دو راه بوجود آمدن جريانهاي عمقي بر اثر مواد معلق موجود در آب را توضيح دهيد. - عمق آب اقيانوسها را در گذشته چگونه اندازه گيري مي كردند؟ در حال حاضر به چه صورت عمل مي كنند؟ از اين تعيين عمق آب چه استفاده اي مي شود؟ - نقش مهم آبكره در زندگي انسان چيست؟4مورد نام ببريد ؟ -فلات قاره در خلال عصر هاي يخبندان چه وضعي داشت ؟ در عصر يخبندان چه عوارضي روي ان ايجاد شده است ؟چرا ؟ - چگالي اب اقيانوسها در نقاط مختلف متفاوت است علل اين امر را بنويسيد ؟ - الف )دشت مغاكي را تعريف كنيد ؟ ب)حد زمين شناسي حوضه هاي اقيانوسي كجاست ؟ نوع رابطه بين هر يک از موارد زير را مشخص کنيد: الف)فشار آب و عمق ب)چگالي و شوري ج)چگالي و دما د)چگالي و ميزان مواد معلق آب الف) نيروي گرانشي ماه و خورشيد و اختلاف چگالي باعث چه نوع حرکتي در درياها مي گردد؟ ب) موج را تعريف کنيد - اگر در منطقه اي درياي با درجه شوري 35 گرم بر كيلو گرم وجود داشته باشد و ميزان بارندگي در يك سال بيشتر از ميزان تبخير باشد شوري وچگالي آب در يا به ترتيب چه تغييري مي كند ؟ - الف )هريك از موارد زير چه نوع جريان اقيانوسي مي باشد ؟ 1)جريان لابرادور 2) جريان تنگه جبل الطارق ب) منظور از حاشيه قاره چيست ؟ الف ) چه رابطه اي بين فشار آب با عمق آب وجود دارد ؟ ب) امروزه عمق آب اقيانوسها را چگونه اندازه گيري مي كنند؟ - در پشته هاي ميان اقيانوسي چه نوع فعاليتهايي مشاهده مي شود ؟ - اهميت جريانهاي عميق اقيانوسي را براي جانداران دريازي بنويسيد ؟ -اقيانوس آرام و اقيانوس اطلس را از نظر شكل بستر با يكديگر مقايسه كنيد ؟ - الف ) حد زمين شناسي حوضه هاي اقيانوسي كجاست ؟ ب) بخشهاي فوقاني دره هاي زير در يايي چگونه تشكيل مي شوند ؟ - الف هرگاه به عمق آب دريا 800 متر افزوده شود مقدار فشار آب چند اتمسفر اضافه مي گردد ؟ ب )حاشيه قاره شامل كدام بخشهاي بستر اقيانوس مي باشد ؟ - فلات قاره وسرا شيب قاره را از نظر مقدار شيب باهم مقايسه كنيد ؟ - براي هريك از موارد زير مثال مناسبي ذكر كنيد الف ) جريانهاي اقيانوسي سطحي گرم ب)جريان اقيانوسي سطحي سرد ج)جريان اقيانوسي عميق حاصل از تبخير آب د) جريان اقيانوسي عميق حاصل از سرد شدن آب چهار مشخصه پشته هاي ميان اقيانوسي را بنويسيد. دو خصوصيت دشت مغاکي را بنويسيد. چرا بيشتر نرم تنان در آب هاي گرم زندگي مي كنند ؟ عناصري كه از آب دريا به دست مي آيند را نام ببريد و مورد استفاده آن را بنويسيد . به چه سياره اي سياره آبي مي گويند ؟ املاح موجود در آب دريا را نام ببريد . بيش ترين و كم ترين آنها را مشخص كنيد. اهميت اقيانوسها در زمين شناسي را بنويسيد . مجموعه آب كره شامل چيست ؟ ويژگي هاي آب دريا را نام ببريد . از تبخير شدن يك ليتر آب دريا چه مقدار نمك به دست مي آيد ؟ به چه علت يون هاي CL- و NA+ در آب دريا فراوان تر است ؟ عوامل مؤثر بر درجه شوري آب دريا را بنويسيد . منشأ اكسيژن آب دريا از چيست ؟ ترموكلاين را توضيح دهيد . اهميت حركات آب دريا ها چيست ؟ انواع آن را نام ببريد . امواج چيست ؟ ( موج را توضيح دهيد ) جريان هاي اقيانوسي را توضيح دهيد . انواع آن را نام ببريد. عوامل مؤثر بر ايجاد جريان هاي سطحي اقيانوسي كدام است ؟ نمونه اي از اختلاف چگالي كه باعث ايجاد جريان هاي سطحي مي شود را نام ببريد . در صورت نبودن جريان هاي سطحي اقيانوسها چه مشكلاتي پديد مي آمد ؟ پديده گلف استريم و لابرادور را تعريف كنيد . مهم ترين بخشهاي تشكيل دهنده اقيانوس ها را نام ببريد و دو مورد از آنها را توضيح دهيد درجه شوري آب خليج فارس 40 گرم بر كيلو گرم است . چگونه مي توان آن را توجيه كرد؟ به نظر شما شوري آب چه مناطقي بايد كمتر از حد متوسط آن باشد ؟ براي خود دليل بياوريد. چرا بيشتر نرم تناني كه پوسته آهكي دارند در درياهاي گرم و بيشتر موجوداتي كه پوسته سيليسس دارند در آبهاي سرد زندگي مي كند ؟ اگر جريان هاي سطحي اقيانوس ها نبودند چه تغييراتي در اقليم كره زمين به وجود مي آمد؟ اگر درياي مديترانه از راه تنگه جبل الطارق به اقيانوس اطلس در ارتباط نبود چه پديده اي رخ مي داد؟ به علت فراواني ماهي در سواحل كشور پرو در آمريكا ي جنوبي اين كشور يكي از بزرگترين صادر كنندگان ماهي به شمار مي رود آيا مي توانيد دليلي براي اين پديده پيدا كنيد ؟ اقيانوس ها در چه موارد ي در زمين شناسي اهميت دارند؟ هر كيلو گرم آب اقيانوس ها به طور متوسط چند گرم نمك دارد ؟ فراوان ترين املاح موجود در آب اقيانوسها را به ترتيب بنويسيد . درجه شوري را تعريف كنيد. كدام مواد از آب دريا استخراج مي شوند ؟ درجه شوري خليج فارس چند است ؟ دليل بالا بودن آن چيست ؟ مهمترين گازها ي موجود در آب اقيانوسها كدامند ؟ منشأ اكسيژن موجود در آب اقيانوسها را بنويسيد . دي اكسيد كربن در آب درياها به چه اشكالي وجود دارد؟ مقدار گاز محلول در آب گرم زياد است يا آب سرد ؟ عامل اصلي گرم شدن آب اقيانوسها چيست ؟ چه عاملي سبب متعادل شدن دماي آب اقيانوس ها مي شود ؟ در چه عمقي ، دماي آب ثبات مي ماند ؟ دما در اين عمق چند است ؟ ترموكلاين را تعريف كنيد . عوامل مؤ ثر بر چگالي آب اقيانوس ها را بنويسيد . به ازاي چند متر عمق به فشار آب اقيانوسها يك اتمسفر افزوده مي شود ؟ عوامل ايجاد كننده جريان هاي اقيانوسي را بنويسيد . موج دريا را تعريف كنيد . مهم ترين حركات آب اقيانوس ها را بنويسيد . عامل به وجود آورنده موج چيست ؟ ذرات آب در هنگام عبور موج چه نوع حركاتي دارند ؟ قطر دايره حركت ذرات آب به هنگام عبور موج به چه عواملي بستگي دارد؟ در هنگام عبور ذرات آب در چه عمقي بي حركت هستند ؟ جريان هاي سطحي آب اقيانوس ها چه ويژگي هايي دارد ؟ عامل اصلي و عوامل ديگر ايجاد كننده جريان هاي سطحي آب اقيانوس را بنويسد . گلف امتريم ولا برادور را تعريف كنيد . عوامل به وجود آورنده جريان هاي عميق اقيانوسي چيست ؟ ميزان شوري درياي مديترانه چگونه است ؟ چرا ؟ جريان آب در تنگه جبل الطارق را توضيح دهيد . جريان هاي عميق اقيانوسي از چه نظر براي موجودات دريا ها مفيد هستند . جريان هاي اقيانوسي آب گل آلود در چه نقاطي ديده مي شود ؟ براي مطالعه بستر اقيانوس ها از چه روش هايي استفاده مي شود ؟ فلات قاره، سراشيب قاره و خيز قاره را تعريف كنيد . حد زمين شناسي حوضه هاي اقيانوسي چيست ؟ بيشتر عوارض فلات قاره در چند زماني به وجود آمده اند ؟ چرا ؟ دره هاي زير دريايي طويل در كجا قرار دارند ؟ منشأ دره هاي زير دريايي طويل را بنويسيد . دشت مغاكي چيست ؟ بستر هاي اقيانوسي را تعريف كنيد . حاشيه قاره چيست ؟ پشته هاي اقيانوسي محل انجام چه نوع فعاليت هاي زمين شناسي هستند ؟ بستر اقيانوس آرام با بستر اقيانوس اطلس چه تفاوتي دارد؟ دراند گودال اقيانوسي را تعريف كنيد . ژرف ترين نقطه در اقيانوس ها كدام است ؟ كوه هاي دريايي چه ويژگي هايي دارند ؟ درجه شوري آب در كدام عرض جغرافيايي از مقدار متوسط آن كمتر است ؟ الف ) 5/23 ب) 5/36 ج) 5/30 د )85 آب دريا در كدام منطقه توانايي بيشتري در نگه داري گاز ها و يونها دارد ؟ الف ) استوا ب) قطب ج) معتدله د) نيمه معتدله كدام يك از عوامل زير در به وجود آوردن جريانهاي سطحي بي تأثير است ؟ الف ) حركت وضعي ب) حركت انتقالي ج ) شكل بستر اقيانوسها د ) اختلاف چگالي آب كدام يك از جريان هاي زير قادربه جابه جايي مقدار زيادي نيترات و فسفات از عمق به سطح دريا مي باشد ؟ الف ) گلف استريم ب) لابه ادور ج) جريان هاي ناشي از باد د) جريان هاي تنگه جبل الطارق فلات قاره به كدام محيط اطلاق مي شود ؟ الف ) عمق كم ب) عميق ج ) ساحلي د) بسيار عميق به ترتيب در محل a و b گزينه مناسب كدام است ؟
الف ) سراشيب قاره ، خيز قاره ب )خيز قاره ،سراشيب قاره ج) پشته هاي اقيانوسي ، كوههاي دريايي د ) خيز قاره ، دراز گودال به كدام دو بخش روي هم " حاشيه قاره " اطلاق مي شود ؟ الف ) فلات قاره + خيز قاره ب) فلات قاره +سراشيب قاره ج ) خط ساحلي + فلات قاره د ) سراشيب قاره + خيز قاره چگالي كدام يك از آب هاي زير بيشتر است ؟ الف ) سرد و شور ب)گرو و شور ج) سرد و شيرين د)گرم و شيرين گودال هاي اقيانوسي عموما ً در كجا قرار دارند؟ الف )پراكندگي آن ها نظم و ترتيب خاصي ندارد. ب) در حاشيه اقيانوسها. ج) در شكافهاي مركزي رشته ارتفاعات و سط اقيانوسها. د) در وسط اقيانوس. تاثير گياهان بر کاهش ميزان رواناب را توضيح دهيد.
در مقطع يک رودخانه مستقيم و پيچان رود بيشترين سرعت آب درکدام قسمتهاست؟ عوامل موثر بر سرعت آبهاي جاري را بنويسيد. با توجه به شکل به سوالات زير پاسخ دهيد: الف) منطقه اي که آب بيشترين سرعت را دارد. ب) قسمتي که رسوبگذاري انجام مي گيرد. ج) قسمتي که فرسايش انجام مي گيرد. د) منطقه اي که آب کمترين سرعت رادارد.
منطقه تهويه و اشباع خاک را با هم مقايسه کنيد و موقعيت سطح ايستابي را نسبت به اين دو منطقه مشخص کنيد. موقعيت سطح ايستابي را در نقاط پست و مرتفع مشخص کنيد. سطح ايستابي از .................................. تبعيت مي کند و تحت تاثير ميزان ....................... و ...................... است. سنگي 500 متر مکعب حجم دارد و 25 متر مکعب آب مي تواند در خود ذخيره کند، ميزان تخلخل سنگ را مشخصکنيد. اگر حجم کل يک سنگ 5/3 متر مکعب و ميزان تخلخل آن 20 درصد باشد، حجم فضاي خالي سنگ چقدر است؟ نفوذپذيري به چه عواملي بستگي دارد؟ آيا آبهاي زيرزميني حرکت دارند يا به حالت سکون هستند؟توضيح دهيد. اصطلاح لايه آبدار را تعريف کنيد. در چه صورتي چشمه تشکيل مي شود؟ غلظت نمک هاي محلول در آبهاي زيرزميني به چه عواملي بستگي دارد؟ آب سخت چيست و چگونه مي توان آن را تشخيص داد؟ تخلخل در رسوبات و سنگها به کدام عوامل بستگي دارد؟(4 مورد) ترکيب شيميايي آب درياچه ها به چه عوامل يبستگي دارد؟ راههاي تشکيل درياچه ها را بنويسيد؟(4 مورد) ميزان املاح در آبهاي زيرزميني بيشتر است يا آبهاي جاري؟ چرا؟ موقعيت سطح ايستابي را در نقاط زير مشخص کنيد: الف) نقاط مرتفع و کوه ها ب ّ) دره ها و نقاط پست ج) مناطق خشک د) مناطق پرباران - سطح ايستابي در استان گيلان در عمق کمتري است يا در استان کرمان؟چرا؟ - سنگ آهک در آبهاي گرم زودتر رسوب مي کند يا در آبهاي سرد؟ چرا؟ - به منظور بهره برداري ازآبهاي زيرزميني، حفر چاه در زمين هاي آبرفتي راحت تر است يا در خاکهاي رسي؟ چرا؟ - آب زيرزميني چگونه بر تغييرشکل سطح و بخشهاي خارجي زمين تاثير مي گذارد؟ تخلخل در رسوبات و سنگها به چه عوامل بستگي دارد ؟ اگر حجم فضاهاي خالي موجود در يك سنگ M3 5/0 باشد و حجم كل سنگ M3 2 باشد ميزان تخلخل سنگ چند درصد است ؟ الف) در نقاط پست سطح ايستابي به علت تغييرات كدام عوامل در حال نوسان است ؟ ب) ويژگي منطقه اشباعي خاك را بنويسيد ؟ - در چه مناطقي معمولا يخچال تشكيل مي شود ؟ - در چه صورتي چشمه تشكيل مي شود ؟ - حوضه ابريز چيست بيشترين سرعت جريان آب دريك رود مستقيم در كدام قسمت آن است الف) به نظر شما هر سنگ داراي تخلخل قابليت نفوذ پذيري را دارديا نه؟توضيح دهيد. ب) از عوامل موثر بر ميزان شوري آب درياچه ها دو مورد را بنويسيد ؟ - عوامل موثر در سرعت جريان رود كدامند چهار مورد نام ببريد - در كدام مناطق معمولا يخچال تشكيل مي شود؟ يخ حباب دار چگونه به يخ بلوري تبديل مي شود ؟ - مفهوم كلي تخلخل سنگ چيست ؟ب) آيا لزوما هر سنگ متخلخل داراي نفوذ پذيزي است علت را توضيح دهيد ؟ - هر يك از درياچه هاي زير چگونه بوجود آمده اند: الف ) درياچه ولشت ب) در ياچه بايكال روسيه - در مناطق پست سطح ايستابي به علت تغييرات كدام عوامل در حال نوسان است ؟ب) ويژگي منطقه اشباعي خاك را بنويسيد ؟ - در جملات زير مواردي كه سرعت رود را زياد يا كم مي كند با درج كلمه افزايش يا كاهش در جلوي آنها مشخص كنيد: الف ) دره رود پهن وكم عمق باشد ب) حجم آب رود زياد باشد ج) بستر رود ناهموار باشد د) زمين شيب زياد داشته باشد اصطلاحات منا فذ اوليه و منافذ ثانويه را در ارتباط با تشكيل منبع آب زيرزميني توضيح دهيد ؟ در ياچه ها از راههاي گوناگون تشكيل مي شوند چهار نمونه از اين راهها را بنويسيد ؟ الف ) پوشش گياهي در يك منطقه چه تاثيري بر مقدار آبدهي رودخانه دارد ؟ ب) دو ويژگي آب سخت را بنويسيد ؟ - علت هر يك از موارد زير را توضيح دهيد ؟ الف ) وجود گياهان مقدار رواناب را كاهش مي دهد ب) ميزان نمكها ي محلول در آبهاي زيرزميني بيشتر از آب رودها است اگر ميزان تخلخل يك سنگ 23در صد وحجم فضاي خالي آن 6/4 متر مكعب باشد حجم كل سنگ را حساب كنيد . الف) در يك رودخانه مسستقيم بيشترين سرعت جريان اب در كدام قسمتهاي آن مي باشد؟ ب) تخلخل در رسوبات وسنگها به كدام عوامل بستگي دارد؟ علت هر يك از موارد زير را بنويسيد الف ) آب از دهانه چاه آرتزين خودبه خود بيرون مي ريزد . ب) تشكيل درياچه ولشت الف ) سطح ايستابي در استان گيلان در عمق كمتري ايست يادر استان كرمان ؟ ب) به منظور بهره برداري از آبهاي زيرزميني حفر چاه در زمينهاي آبرفتي مناسب تر است يا رسي ؟چرا ؟ الف ) با افزايش شيب بستر رود وپوشش گياهي به ترتيب سرعت آب رود در هر مورد چه تغييري مي كند ؟ ب) نوع تخلخل در هريك از موارد زير مشخص کنيد: - منافذ يك رسوب رودخانه اي 2- منافذ موجود در سنگ گرانيت هوازده مقدار نمكهاي محلول در ابهاي زيرزميني موجود در سنگ آذرين و سنگ گچ را با ذكر دليل با هم مقايسه كنيد ؟ الف )يخ حبابدار چگونه به يخ بلوري تبديل مي شود ب) درياچه تار چگونه تشكيل شده است ؟ نوع تخلخل در غار آهكي اوليه است يا ثانويه؟ هرگاه حجم فضاهاي خالي يك سنگ 16سانتي متر مكعب وحجم كل سنگ 64سانتي متر مكعب باشد مقدار تخلخل سنگ را محاسبه نماييد .
علت اينكه بعضي از بلورها فقط با اشعه ايكس قابل تشخيص اند چيست؟ به آنها چه مي گويند؟ سختي كاني را تعريف كنيد و درجه سخت كروندوم و كلسيت را بنويسيد؟ منشاء وكاربرد هريك از كاني هاي زير را بنويسيد الف) آپاتيت ب) كائولن امروزه كاني شناسان با استفاده از وسايل از وسايل جديد آسانتر مي توانند كانيها را شناسايي كنند اين وسايل را نام ببريد چهار مورد از مهمترين خواص فيزيكي كانيها را كه در شناسايي آنها موثر اند فقط نام ببريد ؟ كاربرد مهم كاني آپاتيت چيست ؟بلورهاي درشت اين كاني در كدام مناطق از كشورمان يافت مي شود ؟ آيا فراواني كانيها در همه جا يكسان است ؟دليل آنرا توضيح دهيد ؟ طرز تشكيل انواع مختلف كانيها را بدون ذكر مثال بنويسيد (4مورد ) بلور كانيها از نظر اندازه به چند دسته تقسيم مي شود نام ببريد ؟ مهمترين كاني از دسته پيروكسن ها چه نام دارد ب) بلورهاي آن به چه شكل و رنگهايي است ؟ رنگ خاكه چطور مي تواند در شناسايي يك كاني موثر باشد چگالي نسبي يك كاني را از چه راهي مي توان بدست آورد چهار عنصري را كه در تركيب پوسته زمين فراوان ترند، به ترتيب نام ببريد ؟ نوع جلا و شكل بلور كاني پيريت را مشخص كنيد ؟ ب) چگونگي تشكيل كاني كائولن را توضيح دهيد ؟ بوجود آمدن گوگرد در قله كوه آتشفشان دماوند كدام حالت از تشكيل كاني را نشان مي دهد ؟ هر يك از موارد زير چرا كاني محسوب نمي شود ؟1- مرواريد 2- آب 3- نفت 4- شيشه كداميك از كاني هاي زير بر ساير كانيها خراش مي اندازد و كداميك از ساير كاني ها خراش مي گيرد ؟ كروندوم -كوارتز – توپاز – ارتوز كاني گولوكوفان جزئ كدام گروه از كاني ها محسوب مي شود ؟با مشاهده آن در يك سنگ چه قضاوتي در مورد شرايط تشكيل سنگ خواهيد داشت با توچه به ويژگي هاي ذكر شده نام هر كاني را بنويسيد ؟ الف )به عنوان سنگ تزئيني از آن استفاده مي شود واز دگرگوني اليوين بوجود مي آيد ب) از آن در تهيه پارچه نسوز استفاده مي شود ج) نوعي كوارتز است وبه عنوان سنگ نيمه قيمتي كاربرد دارد د) كاني غير سيليكاتي با چگالي بالا در حفاري چاههاي نفت و گاز كاربرد دارد - جلاي پيريت – درجه سختي كوارتز – سطح شكست كوارتز ورنگ خاكه مانيتيت را مشخص كنيد؟ - وجود كانيهاي فراوان نمك وگلوكوفان بيانگر چه نوع اطلاعاتي از تاريخچه گذشته زمين هستند؟ - كوچك تريين واحد سازنده سيليكاتها از چه عناصري تشكيل شده است؟ - رنگ اليوين وساختمان سيليكاتي اوژيت چيست؟ - در رابطه زير نام هريك از كاني ها را كه با حروف A B مشخص شده اند بنويسيد . 2KALSI3O8 + 2H2O + CO2 AL2SI2O5(OH)4 + 4SIO2 +K2CO3 B A - براي هريك از موارد زير يك كاني نام ببريد ؟ الف)به زبان مي چسبد ب) مزه تلخ دارد ج) سخت تر از كروندوم است د) خاصيت مغناطيسي دارد الف ) كاني اليوين تحت تاثير محلولهاي آبدار گرم به چه كاني هايي تبديل مي شود ؟ ب) گارنت از كاني هاي سيلي كاتي است يا غير سيلي كاتي ؟ يك مورد مصرف براي آن بنويسيد ؟ چرا دانشمندان معتقد اند وجود الياف آزبست در محيط زيست براي انسان خر ناك است ؟ كروندوم سرخ يا آبي چگونه به وجود مي آيد ؟ الف)ساختمان سيليكاتي مسكوويت و كانسنگ آلومنييم چيست؟ ب)از كانيهاي فراوان رسوبي دو مورد را نام ببريد؟ -راههاي شناسايي هر يك از كاني هاي مقابل چيست ؟ تالك - ميكا - باريت - كائولينيت - به هريك از سوالات زير پاسخ دهيد : الف ) مهمترين نوع پيروكسن چيست ؟ ب) انواع فلدسپات را نام ببريد ؟ ج) ساختمان سيليكاتي بريل چگونه است ؟ - الف ) كاني هاي كه محلول در آب هستند در مناطق بياباني فراوانتر يافت مي شوند يا در مناطق پر باران ؟چرا ؟ ب) كاني گوگرد چگونه تشكيل مي شود ؟ - هر يك از كاني هاي زير جزئ كدام دسته ( ماگمايي – رسوبي – دگرگوني )مي باشد ؟ الف )هورنبلاند ب) سيليمانيت ج) كائولن د) بيوتيت ) الف ) جلاي اليوين و رنگ آمتيست را بنويسيد ب) راه شناسايي هاليت از سيلويت چيست ؟ ج) چگالي نسبي اوژيت بيشتر است يا گالن نحوه تشكيل الماس را توضيح دهيد ؟ علت هريك از موارد زير چيست / الف ) به كاني هاي غير سيليكاته كاني هاي فرعي نيز مي گويند ؟ ب) از آزبست در تهيه لباس ضد آتش استفاده مي شود ؟ الف )گچ بنايي چگونه تهيه مي شود ؟ ب) شرايط تشكيل كاني گلوكوفان را از نظر گرما وفشار بنويسيد ؟ مهمترين پيروكسن چه نام دارد ؟شكل بلور – نام يك سنگ كه اين كاني در آن يافت مي شود و يك محل پيدايش آن را ذكر كنيد. فلدسپاتهاي پلاژيوكلاز و ارتوكلاز را از نظر تركيب شيميايي با هم مقايسه كنيد ؟ براساس سري واكنشهاي بوون در آخرين مرحله تبلور كدام سنگ در درون زمين ايجاد مي شود و محتوي چه كانيهايي مي باشد ؟ ذوب ناقص را در ارتباط با تشكيل ماگما توضيح دهيد ؟ بافت سنگ اذرين كه داراي بلور هاي درشت در ززمينه ريز بلور ويا فاقد بلور باشد چه نام دارد و نحوه تشكيل آن چگونه است ؟ بافت يك سنگ آذرين به كدام فاكتورهاي موجود در سنگ اشاره مي كند ؟نخستين چيزي كه در سنگ مشاهده مي شود چيست ؟ ساختهايي راكه از سرد شدن ماگما در درون زمين حاصل مي شود نام ببريد ؟ تفاوت و تشابه سيل ودايك را بنويسيد ؟ مطابق سري واكنشي بوون اولين سنگي كه در مجاورت ماگما تشكيل مي شود كدام است وحاوي چه كانيهايي مي باشد؟ تركيب شيميايي (اسيدي – خنثي – بازي ) هريك از سنگهاي زير را مشخص كنيد ؟ آندزيت - گرانيت - گابرو - پريدوتيت سنگهاي تشكيل دهنده باتوليت ها اغلب دانه درشت اند علت اين امر چيست ؟ براساس سري واكنشي بوون طي مراحل تبلور ماگما :ميزان Fe , Sio2 چه تغييري مي كند ؟ با مطالعه تركيب شيميايي سنگهاي آذرين و آتشفشانهاي فعال تركيب ماگما شامل چه موادي مي باشد ؟ به سوالات زير پاسخ كوتاه دهيد ؟ الف كوه الوند همدان چه ساختي از ساختهاي آذرين دروني را نشان مي دهد ؟ ب چرا ساخت موجود در كوه الوند روي زمين پديدار شده است ؟ ج عمق باتوليها را چقدر تخمين مي زنند ؟ - آب چگونه مي تواند بر فرايند ذوب سنگها تاثير گذارد ؟ الف )چرا بلور سنگهاي تشكيل دهنده باتوليت ها دانه درشت است ؟ ب) چه عواملي سبب ظاهر شدن آنها در سطح زمين مي شود ؟ - بازالت وگرانيت را از نظر رنگ ومحل تشكيل با هم مقايسه كنيد ؟ - بافت سنگهاي آذرين سنگ پا وابسيدين چگونه است ؟ب) يك كاربرد براي فلدسپاتها و رگه هاي سيليسي به ترتيب بنويسيد ؟ -سنگ آذرين دروني با كانيهاي فلدسپات پتاسيم دار-مسكويت و كوارتز در دست است الف )نام سنگ چيست ؟ ب)درشت بلور است يا ريز بلور ؟ ج) رنگ ظاهري اين سنگ تيره است يا روشن ؟ د)سنگ با توجه به سري واكنشي بوون در دماي پايين متبلور مي شود يا بالا ؟ - جدول زير طبقه بندي سنگهاي آذرين را نشان مي دهد به جاي حروف كلمات مناسب قرار دهيد ؟
الف ) چگونه باتوليت ها در سطح زمين ظاهر مي شود ب) نحوه تشكيل معدن مس سرچشمه را بنويسيد . الف – نخستين كانيهاي كه از سرد شدن ماگماي بازالتي حاصل مي شود كدامند ؟ ب) نوع بافت را در هريك از سنگهاي ابسيدين و گابرو به ترتيب بنويسيد ؟ - هريك از موارد زير از اختصاصات سنگ پريدوتيت است يا ريوليت ؟ الف – درصد سيليس بالا ب) بافت درشت بلور ج- رنگ تيره د- آذرين بيروني - مورد مصرف گابرو چيست ؟چرا ؟ -دو سنگ كنگلو مرا وبرش را از نظر ميزان گرد شدگي دانه ها و مسافت طي شده با هم مقايسه كنيد ؟ - الف صورتهاي مختلف دياژنز را نام ببريد ب) ذرات رس به چه صورتي دياژنز مي شوند ؟ - طرز تشكيل سنگهاي رسوبي تبخيري را بنويسيد ؟ - سنگهاي چرت – آركوز – سنگ گچ –برش از دسته سنگهاي رسوبي آواري است يا رسوبي شيميايي ؟ - اندازه دانه هاي رسوباتي كه به محيط رسوبي برده مي شود تابع كدام عوامل هستند ؟ (4مورد ) - كوارتز آرنيت وماسه سنگ آركوز را از نظر جور شدگي و گرد شدگي ذرات تشكيل دهنده آنها مقايسه كنيد .( با دليل ) - تورب چيست ودر اثر كدام پديده به زغال سنگ وآنتراسيت تبديل مي شود ؟ - سنگهاي آهكي آلي بيشتر در آبهاي كدام مناطق تشكيل مي شود و چه شرايطي براي بوجود آمدن آنها بايد فراهم شود؟ - فرايند تبلور دوباره از چه راههايي سبب دياژنز مي شود سنگهاي را نام ببريد كه تبلور دوباره در آنها رخ مي دهد ؟ - نحوه ايجاد سنگ برش را در اثر زمين لغزه ودر امتداد سطح گسل بنويسيد . چرت عالي از بقاياي كدام جانوران دريازي تشكيل مي شود ؟ - چگونگي ايجاد كانيهاي رسي را مشخص كرده و بنويسيد اين كانيها اجزاي اصلي كدام سنگها را تشكيل مي دهند ؟ - از سيمان اصلي بافتهاي رسوبي آواري چها ر نمونه را نام ببري ؟ - سيمان شدن چگونه موجب دياژنز سنگهامي شود دو ماده كه سيمان اغلب سنگهاي رسوبي هستند نام ببريد ؟ الف )گل سفيد چگونه تشكيل مي شود ؟ ب9 محيط دريايي تشكيل گل سفيد چگونه است - فراوانترين كانيهاي موجود در سنگهاي رسوبي كدامند ؟ - سنگهاي رسوبي داراي اهميت اقتصادي بوده ودر زندگي ما اثر زيادي دارند اين گفته را چگونه توجيه مي كنيد ؟(ذكر 4مورد ) - سنگ رسوبي شيل در چه شرايط ي تشكيل مي شود ؟ ب9 اندازه دانه ها در برش و شيل به ترتيب چگونه است ؟ - بافت رسوبي آواري را چگونه مي توان از بافت رسوبي غير آواري تشخيص داد ؟ - دو كاني كوارتز و كلسيت پس از طي مسافت طولاني در يك رودخانه هر يك با ذكر دليل چه تغييرشكلي پيدا مي كند ؟ - الف فراوانترين سنگ رسوبي در روي زمين چه نام دارد ؟ ب) هريك از موارد زير از نظر منشا جزئ كدام دسته رسوبات به شمار مي روند ؟ كربنات منيزيم - رس -صدف - دو تفاوت اوپال و كوارتز را بنويسيد ب) شكل دانه هايي كه از خرد شده سنگها بوجود مي آيند ابتدا چگونه است ؟ شگل دانه ها پس از حمل ونقل چگونه مي شود ؟ - دو سنگ كنگلو مرا و آكوز را از نظر اندازه ذرات با هم مقايسه كنيد ؟ - الف ) سيمان پرتلند از چه موادي تشكيل شده است ؟ ب) دليل وجود ذرات درشت و زاويه دار در سنگ برش چيست / - چرا بيشتر نفت وگاز و آبهاي زير زميني در ميان ماسه سنگها ذخيره شده است ؟ – چرا بافت در سنگهابي رسوبي اهميت دارد /ب) چرا سنگ آهك در آبهاي گرم زودتر از آبهاي سرد رسوب مي كند ؟ - هر جمله زير معرف كدام سنگ رسوبي است ؟ الف سنگ آواري دانه متوسط و داراي 30درصد فلدسپات ب) سنگ آواري دانه درشت با گرد شدگي خوب ج) سنگ آهك حفره دار و شيري رنگ د) سنگ گچ بي آب الف) دو ويژگي اپال را بنويسيد ب) چرا جورشدگي از ويژگي هاي بافتي مهم در سنگ رسوبي است ؟ دگرگوني گرمابي (هيدرو ترمال )ايجاد كننده تغيير در سنگهاست . چگونگي اين امر را توضيح دهيد / سنگهاي گنيس و هورنفلس از دگرگوني چه سنگي حاصل شده اند نوع بافت هر يك را بنويسيد ؟ مقدار آب موجود در ساختار سنگهاي حاصل از دگرگوني مجاورتي بيانگر چه اطلاعاتي است ؟ سنگ اوليه هر يك از سنگهاي دگرگوني زي را مشخص كنيد . سنگ لوح - كواتزيت - مر مر - هورنفلس سنگهاي دگرگون شده در نماي بيروني ساختمانها سد ها وپلها استفاده مي كنند علت اين امر را توضيح دهيد عواملي كه در دگرگون ساختن سنگها دخالت دارند كدامند ؟در درجات شديد دگرگوني كدام عوامل دگرگون ساز نقش بيشتري دارد ؟ در درجات بالاي دگرگوني ساختار اوليه سنگها از بين مي رود علت اين امر چيست ؟از كاني هاي مرمر و كيانيت در چه مواردي استفاده مي شود ؟ حدود (قلمرو ) دگرگوني را مشخص نموده و سنگهاي كوارتزيت فيليت از دگرگوني چه سنگهايي بوجود مي آيند ؟ دگرگوني مجاورتي را توضيح دهيد ؟ شيستوزيته را تعريف كنيد . ب) دو سنگ نام ببريد كه داراي خاصيت شيستوزيته هستند ؟ بوجود آمدن هر يك از موترد زير نشانه كدام نوع دگرگوني است ؟ هورنفلس - سرپانتين - هاله دگرگوني شيستوزيته و فولياسيون ر ادر ارتباط با سنگهاي دگرگوني مقايسه كنيد ؟ نقش گرما و فشار همه جانبه را در تشكيل سنگهاي دگرگوني بنويسيد ؟ به سوالات زير در مورد سنگ هاي دگرگوني پاسخ دهيد : الف – نام سنگ حاصل از دگرگوني شيلها در هاله دگرگوني ب) عامل دگرگون ساز در دگرگوني هيد رو ترمال. ج- علت تنوع رنگ در سنگ مرمر د) كاربرد كاني كيانيت - به سوالت زير پاسخ دهيد : الف سنگ گنيس داراي جهت يافتگي است يا فاقد جهت يافتگي ب) فيليت حاصل دگرگوني كدام سنگ ميباشد ج) از دوكاني كلريت و سيليمانيت كدام يك درجه دگرگوني بالاتري را نشان مي دهد د) مورد استفاده مرمر چيست ؟ - كاني اليوين تحت تاثير محلولهاي آبدار گرم به چه كانيهايي تبديل مي شود ؟ ب) گارنت از كانيهاي سيليكاتي است يا غير سيليكاتي ؟يك مورد مصرفبراي آن بنويسيد ؟ الف) سنگ فيليت و شيست را از نظر درجه دگرگوني باهم مقايسه كنيد ب) وجود لايه هاي سفيد در سنگ گنيس به دليل وجود كدام كانيها مي باشد ؟ -انبساط و عوض شدن تركيب كانيها هر يك توسط كدام عامل دگرگون ساز بوجود مي آيد ؟ - علت هريك از موارد زير چيست ؟ الف – جلاي براق در سنگ فيليت ب) رگه هاي موجود در سنگ مرمر چرا در ساختن چيني شمع خودروها از كاني كيانيت استفاده مي شود ؟ هر يك از موارد زي بر اثر كدام عوامل دگرگون سا ز در سنگ بوجود مي آيد ؟ الف انبساط ب) چين خوردگي ج) عوض شدن تركيب كاني ها د) متراكم شدن هريك از موارد زير در كداميك از اقسام دگرگوني ديده مي شود ؟ الف به اصطلاح سنگ به جريان مي افتد ب- كاني اليوين به سرپانتين تبديل مي شود در رابطه زير نام هر يك از كاني هارا كه با حروف مشخص شده اند بنويسيد CaCO3 + SiO2 CaSio3 +Co2 i.A B
سرعت تشكيل خاك در كوه بيشر است يا در دشت ؟دليل آنرا ذكر كنيد ؟ چگونه تلماسه در جهت وزش باد حركت مي كند ؟ چرا خاكهاي نواحي معتدل از حاصلخيز ترين خاكهاست ؟ مشخصات رسوبات درهم يخجالي (تيل )را بنويسيد ؟ ويژگي رسوبات آبرفتي را بنويسيد ؟ ويژگي رسوبات تلماسه اي را بنويسيد ؟ در عمل فرسايشي رود كدام عامل به پهن تر شدنبيشتر دره كمك مي كند ؟ تفاوت رسوبات درهم يخجالي و رسوبات مطبق را بنويسيد ؟ استالاگميت و استالاكتيت چگونه تشكيل مي شود محل بوجود امدن هر يك در كدام قسمت غار مي باشد پاسخ دهيد ؟ الف – منظور از افق خاك چيست ؟ ب- در كدام افق مقدار در صد هوموس بيشتر است؟ ج- نفوذ آب و هوا به كدام افق خاك محدود مي شود ؟ د- سنگ بستر در كدام افق قرار دارد ؟ - به چه علت موجودات جانوري ساكن در خاك به عنوان عامل مهمي در تشكيل خاك محسوب مي شود ؟ - مشخصات رسوبات مطبق يخجالي را بنويسيد ؟ - چهار نوع خاكي كه در مناطق آب و هوايي متفاوت ايجاد مي شوند نام ببريد در ضمن كداميك حاصلخيز تر و كداميك نازك و تكه تكه است ؟ - علت رنگ قرمز و زرد بسياري از خاك ها چيست از چه كاني هايي و چگونه تشكيل مي شود ؟ فرايند هايي كه موجب پهن تر شدن دره رودخانه ها در مرحله بلوغ مي شوند را نام ببريد ؟ تفاوتهاي فرايند هوازدگي را با فرسايش بنويسيد ؟ گل سفيد و چرت آلي در كدام قسمت از اقيانوسها وچگونه تشكيل مي شود ؟ هوازدگي فيزيكي سنگها موجب مي شود عوامل هوازدگي شيميايي سريعتر سنگها را هوازده كند علت اين امر را توضيح دهيد ؟ يك منطقه آب و هوايي نام ببريد كه با وجود داشتن خاك ضخيم به قدر كافي حاصلخيز نيست ؟علت را توضيح دهيد ؟ كدام عامل در سنگها باعث مي شود كهآنها همواره در معرض هوازدگي فيزيكي و شيميايي قرار گيرند ؟علت اينكه معمولادرمناطق مرطوب سنگ بستر ديده نمي شود چيست ؟ نحوه تشكيل گرهكهاي منگنز در بخشهاي خيلي عميق اقيانوسها را توضيح دهيد ؟ اگر توده هاي بزگ سنگ به قطعات كوچكتري شكسته شود آيا تاثيري در فرايند هوازدگي شيميايي دارد ؟توضيح دهيد ؟ نيروي باد نسبت به آب و يخ نقش كمتري در تغييرات فرسايشي سطح زمين دارد دليل اين امر چيست ؟ ريفهاي آهكي نوعي از رسوبات زيستي در ياها هستند نحوه بوجود آمدن اين رسوبات را بنويسيد ؟ الف – چرا در شيب هاي تند ضخامت پوشش هوازده كم يا ناچيز است ؟ ب- دو ويژگي افق B خاك را بنويسيد ؟ - رسوبا ت حاشيه قاره ها عموما از چه نوعي هستند و از كجا منشا مي گيرند ؟ ب- به وسيله تلماسه چگونه مي توان به جهت وزش باد پي برد ؟ - از كاني هاي : بيوتيت –آمفيبول –كوارتز و مسكويت كدام يك بيشترين و كداميك كمترين مقاومت را در برابر هوازدگي شيميايي دارد ؟ نحوه فرسايش يخجالهاي دره اي و فطبي را با يكديگر مقايسه كنيد ؟ - اصطلاحات مقابل را تعريف كنيد ؟ باد ساب - استالاكميت - فرسايش قهقرايي - ريزش الف – دانه هاي شن و ذرات رس هر يك در كدام بخش از دريا رسوب مي كنند ب- دو ويژگي رسوبات تلماسه اي را بنويسيد ؟ چه رابطه اي بين مقدار منافذ سنگ با هوازدگي آن وجود دارد ؟ ب- در مناطق سرد خاك به مقدار كمي تشكيل مي شود علت چيست ؟ چها ر منبع اصلي رسوبات اقيانوسي را نام ببريد . الف – نقش تغييرات دماي هوارا در هوازدگي فيزيكي سنگها توضيح دهيد ؟ ب) در مناطق گرم و پر باران استوايي نوع هوازدگي و ضخامت مواد هوازده چگونه است ؟ علت هريك از موارد زير چيست ؟ الف – وجود يك لايه رسي در زير قطعات سنگ لغزش آنهارا آسانتر مي كند . ب- دره رودهاي جوان v شكل با ديواره هاي پر شيب است؟
| ||||||||||||||||||||||
|
|
|
شماره فصل |
نوبت اول |
نوبت دوم و شهریور |
|
1 |
2 |
1 |
|
2 |
7 |
5/2 |
|
3 |
5/5 |
5/1 |
|
4 |
5/5 |
2 |
|
5 |
- |
5/3 |
|
6 |
- |
2 |
|
7 |
- |
5/2 |
|
8 |
- |
2 |
|
9 |
- |
3 |
|
جمع |
20 |
20 |
بارم بندی کتاب علوم زمین پیش دانشگاهی
ترم اول
|
فصل |
بارم |
|
1 |
2 |
|
2 |
4 |
|
3 |
3 |
|
4 |
2 |
|
5 |
2 |
|
6 |
2 |
|
جمع |
15 |
ترم ۲
|
فصل |
بارم |
|
7 |
3.5 |
|
8 |
2 |
|
9 |
2 |
|
10 |
2 |
|
11 |
3 |
|
12 |
2.5 |
|
جمع |
15 |
توضیح:بارم هر فصل می تواند معادل نیم نمره از مقدار پیشنهادی کمتر یا بیشتر باشد
پاسخ پرسشهای بخش دوم کتاب زمین شناسی سال سوم متوسطه صفحه ی 143 کتاب درسی
1. چون از سرد شدن ماگما سنگهای آذرین بوجود می آیند که خود 95 درصد وزن پوسته زمین را تشکیل می دهند به همین علت کانیهای ماگمایی فراوانترین کانیها در پوسته ی زمین هستند.
2. سنگ هایی که توده ی ماگما و ساختهای حاصل از آنرا در درون پوسته زمین در بر گرفته اند ، سنگ های درونگیر نام دارند.
3. هالیت و ژیپس – زیرا محیط تشکیل این کانی ها کولابها و دریاچه های داخلی است که میزان تبخیر آنها زیاد است و این کانی ها را بر جا می گذارند و به همین جهت در سنگهای آذرین که تحت تاثیر دما ، فشار و سیالات بوجود می آیند یافت نمی شوند.
4. چگالی نسبی و اسید کلریدریک- باریت با چگالی نسبی 5/4 از کانیهای با چگالی نسبی بالاست و کلسیت با اسید کلریدریک سرد و رقیق ترکیب شده و گازCo2متصاعد می کند.
5. ماگما از ذوب سنگ های پوسته و یا گوشته طی فرایند بسیار پیچیده بوجود می آید . دما ، فشار و حضور مواد فراری چون آب در تولید ماگما موثرند.
6. خاک متشکل از مواد معدنی و آلی است که نوع ماده معدنی( کوارتز ، کانیهای رسی ، عناصری چون : پتاسیم ، فسفر و ... ) و میزان مواد آلی(هوموس) تحت تاثیر هوازدگی فیزیکی و شیمیایی و در ارتباط با محیط های گوناگون(حاره ای ، معتدله و...) ، بر رنگ خاکها اثر گذاشته و تفاوت رنگ آنها را در پی دارند.
7. بافت پورفیری نام دارد. مگمایی که در اعماق زمین در حال سرد شدن است بصورت ناگهانی تحت فرایند های مختلف به سطح بالاتر و یا به روی زمین می رسد و حاصل آن تشکیل سنگ آذرین با بلور های درشت ، ریز و شیشه ای در کنار هم است .
8. پوگه ی معدنی با خروج گازها از گدازه ی در حال انجماد بوجود می آید و به علت سبکی و سیمان گیری مناسب ،عایق صدا و عایق رطوبت بودن ، در ساختمان سازیبه کار گرفته می شود.
9. استقرار آن در نزدیک سطح زمین باشد- مقدار و میزان باطله آن کم باشد- به راهها و مرکز صنعتی نزدیک باشد –دارای ارزش و قیمت جهانی بالا باشد – عنصر ارزشمند آن دارای عیاری بالا باشد و... .
10. يك توده رسوبي شامل موادي است كه در سطح يا نزديك سطح زمين ودر محيطي كه داراي فشار و حرارت پايين مي باشد، انباشته ميگردد. به همین علت میزان آن در سطح نسبت به حجم پوسته زمین بیشتر است.
11. رس و کوارتز- رس ها از تجزیه سیلیکاتها به ویژه فلدسپاتها حاصل می آیند که خود از فراوانترین کانی های ماگمایی هستند و کوارتز نیز از تخریب و تجزیه سنگهای آذرین بوجود می آید که بیشترین حجم را در پوسته زمین به خود اخصاص داده اند.
12. سنگ های دارای بافت آواری از ذرات مختلفی بوجود آمده اند که این ذرات اغلب با چشم قابل مشاهده اند اما سنگ هایی که بافت غیرآواری دارند از یک ماده تشکیل شده و حالت بلورین و متبلور دارند.
13. ماده ی اولیه ماسه سنگها از رسوباتی است که منشاء تخریبی دارند به همین جهت در سطح زمین به فراوانی یافت می شوند.
14. زیرا کانی اصلی تشکیل دهنده ی آنها کوارتز است که در برابر هوازدگی از مقاومت بالایی برخوردار است.به همین جهت در محیط هایی چون : سواحل دریا ، دشت های سیلابی ، دلتاها و... به فراوانی دیده می شوند.
15. شرایط تشکیل کانی الیوین ، دما و فشار بالاست که اگر به سطح زمین برسد بسرعت تجزیه می شود و این در حالی که ماسه سنگها در سطح زمین دیده می شوند و دما و فشاری متوجه آنها نیست.
16. محیط تشکیل شیلها باید آرام باشد تا ذرات بسیار ریز رس معلق در آب فرصت کافی برای ته نشین شدن بیابند.
17. به ذارتی که از تجزیه فلدسپات ها بوجود می آیند و قطری کمتر از ۲۵۶/۱ دارند رس گفته می شود.
18. در مصالح ساختمانی کابرد دارند- منبع اصلی سوخت های فسیلی هستند- در صنایع مختلف (دارویی ، غذایی ، سفالگری و...) کاربرد دارند – بعضی از فلزات (مانند آهن ) را در خود جای داده اند و... .
19. جهت دار –زیرا نیرویی که از جانب غرب به بادکنک وارد می شود بر نیرویی که از جانب شرق وارد می شود برتری دارد . به همین سبب به سمت شرق حرکت می کند.
20. سنگهایی که منظره لایه لایه دارند بعبارتی کانی های ورقه ای یا غیر ورقه ای آنها در سنگ منظره ای نواری و لایه به لایه به خود گرفته اند مانند: سنگ لوح (فیلیت)- شیست – گنیس
21. یعنی سیالات و آب می توانند با جدا کردن بعضی از یونهای فلزی از ساختمان کانی وبرجا گداشتن یونهایی که در ترکیب خود دارند می توانند ترکیب کانی ها را عوض کنند بدون اینکه حالت جامد سنگ دستخوش تغییر شود.
22. هورنفلس- سنگی سخت ، سیاه رنگ ، بافت مضرسی ، فاقد جهت یافتگی ، دانه ریز ، متراکم و سنگی است تزیینی با درخشندگی خوب.
23. در دگرگونی مجاورتی دما عامل تعیین کننده است.
24. اگرکانیهای ورقه ای در اثرفشارجهت دار، عمود بر جهت فشار قرار بگیرند ، اندازه ی کانی ها بزرگتر شده و شکل و نحوه ی قرار گرفت آنها تغییر می کند و سنگ حالت ورقه ورقه و فلس مانند پیدا می کند که به آن شیستوزیته می گویند.
25. سنگی است که به آسانی بصورت ورقه های نازک متورق می شود.زیرا کانی های آن تحت تاثیر فشار جهت دار دارای خاصیت شیستوزیته می باشند.
26. کوارتزیت – زیرا از کانی کوارتز با سختی بالاتر(سختی 7 در مقیاس موس) و سیمانی از سیلیس تشکیل شده است و نسبت به مرمر که از کانی کلسیت با سختی کمتر(سختی 3 در مقیاس موس) تشکیل شده است سخت تر و متراکم تر می باشد.
23-
فصل پنجم :کانی ها
پاسخ سوالات صفحه68:
سؤال داخل متن :
1- کانیهای محلول مانند انیدریت وهالیت تا زمانی پایدارند که در محیط های دور از آب (بیابان و بین لایه های غیر قابل نفوذ ) باشند و کانی هایی که با اکسیژن هوا ترکیب می شوند در اعماق زمین دور از اکسیژن و یا در محیط های احیایی که اکسیژن کم است از جمله زیر سطح ایستابی پایدارند .
2- شیشه به دلیل اینکه غیر بلورین است ( شیشه به مواد جامدی گفته می شود که ار سرد شدن سریع مواد مذاب حاصل می شوند ) ؛ مروارید به دلیل اینکه درداخل صدف توسط موجود زنده ساخته می شود و آب به دلیل اینکه مایع است و ساختار منظمی ندارد کانی نیستند و یخ چون پنج شرط کانی بودن یعنی جامد بودن ، ترکیب ثابت ، غیر آلی بودن ، طبیعی بودن و شکل هندسی ثابت داشتن ( متبلور بودن ) را دارد البته یخ بلورینی که در طبیعت به خودی خود بوجود آید نه یخ داخل یخچال و فریزر
صفحه69:
سؤال داخل کار عملی :
چون ذرات جامد گرد و غبار وقتی که وارد محلول شوند حکم هسته های جامد را باز می کنند در نتیجه تعداد هسته های جامد زیاد شده و لذا تعداد هسته های تبلور افزایش یافته و تعداد زیادی بلور ریز به جای بلور های درشت تشکیل خواهد گددید.
پاسخ سوالات صفحه73:
1-هر جواهر را بوسیله جواهری سخت از آن برش و صیقل می دهند .الماس جواهری است که برای برش دادن سایر جواهرات از آن استفاده می شود .برای صیقل دادن جواهرات الماس رابه شکل پودر در می آورند واز چرخهای آغشته به آن برای بریدن جواهرات وسنگ ها و سایر مواد سخت استفاده می کنند . این نوع الماس ها ارزش چندانی ندارد وبه طور وسیع در کشور برزیل استخراج می شود .با تعبیه ی الماس در نوک قلم های خاص می توان از آن ها درصنعت مفتول سازی،شیشه بری و چرخ آسیاب ها استفاده کرد.تراش دادن الماس بوسیله خود الماس است .
2-از مواد ساینده ی دیگرمی توان مخلوطی از پودر کرندوم و مانیتیت ، کانی کوارتز و ماسه سنگ کوارتزی ، گرونا ، تریپولی ، چرت تجزیه شده ، اکسید هایی مانند اکسید قلع ، اکسید سرب ، اکسید منکنز که به طور مصنوعی ساخته می شود و الماس های مصنوعی
3- آگاهی از سختی اجسام برای به کار بردن مواد مختلفی که در کنار هم حرکت می کنند یا می لغزند ضروری است ، زیرا در این گونه موارد ، سختی های متفاوت مواد سبب خوردگی ماده ی نرمتر توسط ماده ی سخت تر خواهد شد مثل قطعات موتور ماشین ، وسایل الکتریکی که حرکت دورانی دارند و .......
صفحه82:
سؤال کنار تصویر : الف ) شباهت ها : هر دو جامد هستند ، هر دو رنگ روشنی دارند ، هر دو شکل بلورین دارند ، هر دو سطح شکست سه جهتی دارند( رخ دارند ) ، هر دو سختی کمی دارند و با چاقو خط بر می دارند ، هر دو بر اثر ناخالصی ها به رنگ های مختلفی در می آیند .
ب ) تفاوت ها : هالیت در اب براحتب حل می شود ولی کلسیت خیر ، سطح شکست هالیت سه جهتی قائم ولی کلسیت سه جهتی غیر قائم است ، کلسیت با اسید واکنش می دهد ولی هالیت خیر ، هالیت شور مزه است ولی کلسیت تقریباً بی مزه است چون در بزاق باحتی حل نمی شود ، هالیت رنگ شعله را به رنگ نارنجی در می آورد ولی کلسیت اینطور نیست ، هالیت چگالی کمتری نسبت به کلسیت دارد
صفحه86:
با استدلال گروه اول چون باعث می شود محیط نسبت به آزبست زودترو سریعتر پاک سازی شود و از آزاد سازی بیشتر آن جلوگیری شود هر چند در ظرف مدت کوتاهی در موقع جمع آوری ممکن است قدری آلودگی افزایش یابد .
صفحه87:
سؤالات داخل فعالیت :
1- خواصی از جمله رنگ ، رنگ خاکه ، سختی ، شکل بلورین ( خواص فیزیکی و ظاهری )
2- آزمایشاتی از جمله آزمایشات شیمیایی ، رادیواکتیو ، مغناطیسی ، نور دهی و خواص کانی شناسی نوری
فصل ششم :ماگماتیسم و سنگ های آذرین
پاسخ سوالات صفحه89 :
سیل ها ساخت هایی هستند که از تزریق ثانویه ماده ی مذاب در حد فاصل دو لایه و یا در بین یک لایه ایجاد می شوند از این رو به آنها ساخت آذرین لایه رو نیز می گویند.فراوانی این ساخت در طبیعت نسبتا"کم است شکل ظاهری آنها ممکن افقی،قائم،مایل باشد.ضخامت سیل از چند سانتی متر تا چندصد مترمتغیر است و در هر دو طرفشان هاله دگرگونی دیده می شود و در صورتی که ضخیم باشند از یک طرف به طرف دیگر اندازه بلورهایشان تغییر می کند در صورتی که دایکها مهم ترین و فراوان ترین ساخت های آذرین هستند که از تزریق ماگما به درون شکاف ها و شکستگی ها به وجود می آیند .از این رو ساخت شکاف رو نیز می گویند .شکل ظاهری دایکها بیشتر قائم یا نزدیک به قائم است . و لایه های در بر گیرنده را قطع می کنند و ضخامت آنها مثل سیل ها از حد سانتی متر تا حد کیلومتر متغییر است .
صفحه96:
سؤالات داخل فعالیت :
1- در سنگ های آذرین درونی به دلیل کم بودن سرعت سرد شدن تعداد بلورها کم ولی اندازه آنها درشت است در صورتی که در سنگ های آذرین بیرونی به دلیل بالا بودن سرعت سرد شدن یا اصلاً بلوری تشکیل نمی شود و یا اینکه تعداد بلورها زیاد ولی اندازه آنها کوچک است .
2- اگر تمام بلورین باشد درونی ولی در اعماق مختلف ماگما سرد شده است ( بافت پورفیری درونی ) و اگر از نوع پورفیری نیمه بلورن ویا پورفیری شیشه ای پس سنگ از نوع بیرونی است
1- کانی های اولیوین ، پیروکسن ، آمفیبول ها ، بیوتیت ، کانی های اوپک ، تورمالین های سیاه ، کلریت باعث تیره شدن رنگ سنگ آذرین می شوند
2- اغلب کانی هایی از جنس همان کانی های درشت و یا متفاوت با آنها و در صورت بیرونی بودن سنگ ممکن است شیشه نیز باشد .
- چون سرعت و شرایط سرد شدن مواد مذاب در همه شرایط یکسان نیست و زمانی که سرعت کم و مواد فرار زیاد باشند بلورها درشت و بر عکس بلور ها ریز خواهند گردید.
- بر مبنای بافت ، نوع و مقدار کانی های اصلی و سنگ ساز و نوع و مقدار کانی های فرعی و نادر که می توانند در نام سنگ مؤثر باشند و همچنی حوادث بعدی که سنگ پشت سر گذاشته است .
- در ابسیدین به دلیل بالا بودن سرعت سرد شدن ماگما اجازه تشکیل هیچ کانی در آن داده نشده است و در واقع بافت تمام شیشه ای دارد .
صفحه97:
سنگ های آذرین با بیشترین فراوانی در نوار آتشفشانی – رسوبی دهج (شمال شرقی شهربابک و شمال غربی انار ) – ساردوئیه از شمال غربی استان تا منطقه محمد آباد ریگان ( جاده ایرانشهر ) گسترش دارند و بخش اعظم کوه های استان را تشکیل می دهند و در بقیه جاهای استان به صورت پراکنده و غیر خطی دیده می شوند. عمده سنگ آذرین درونی و بیرونی موجود در استان مربوط به دوران سنوزوئیک می باشند .
فصل هفتم :سنگ های رسوبی
پاسخ سوالات صفحه101 :
جانداران دریایی مانند مرجان ها ،اسفنجها ،دوکفه ای ها ،وجلبک ها با جذب یونهای محلول در آب و استفاده از یونها برای ساختن پوسته وصدف و اسکلت خود ویا برای تغذیه استفاده می نمایند لذا از غلظت یون ها ی موجود در آب می کاهند . از طرف دیگر مواد دفعی بدن موجودات غلظت بعضی از مواد را افزایش می دهد . همچنین جانداران بی هوازی هم می توانند بعضی از مواد معدنی را برای به دست آوردن اکسیژن تجزیه کنند و بدین طریق به بعضی یونهای محلول آب می افزایند که همه این موارد می تواند باعث تغییر ترکیب آب شود .
پاسخ سوالات صفحه102 :
سؤال زیر عکس :
یکی به دلیل اینکه مقداری از ذرات ریز در پناه ذرات و دانه های درشت رسوب مب کنند و آب نمی تواند آنها را با خود ببرد و دیگر اینه ممکن است سرعت آب به یک دفعه بشدت کاهش یابد و در این حالت نیز ذرات ریز و درشت را همزمان بر جای می گذارد و سوم اینکه ممکن است عواملی غییر از آب باعث حمل ذرات شده باشند .
سؤالات داخل متن :
میزان جورشدگی در رسوبات بادی (تپه های ماسه ای ) ودر رسوبات آبی در صورتی که مسیر طولانی را طی کرده باشند ، در ماسه های ساحلی و رسوبات دلتایی بسیار زیاد ولی در رسوبات آبرفتی که مسیر کوتاهی را طی کرده اند ، رسوبات یخچالی ، مخروط افکنه ای و رسوبات واریزه ای بسیار کم است.
پاسخ سوالات صفحه106:
آرکوز سنگ رسوبی آواری دانه متوسطی است که از فلدسپات و کوارتز و مقدار کمتری خرده سنگ های دیگر غیر از کوارتز و فلدسپات تشکیل شده است و چون فلدسپات ها درمحیط های مرطوب هوازده می شوند و به کانی های رسی تبدیل می شوند بنابرای وجود این کانی در آرکوز ها بیانگر عدم هوازدگی شیمیایی کامل یا به دلیل خشکی محیط ( منطقه بیابانی بودن ) و یا به دلیل عدم حمل زیاد توسط عامل های حمل رسوبات و نزدیکی به سنگ مادر تشکیل می شوند که در واقع یک نوع ماسه سنگ ناپایدار است .
فصل هشتم :فرایندهای دگرگونی و سنگ های دگرگونی
صفحه 110 :
زیر شکل :
1- مرحله اول رشد جنگل های انبوه در منطقه ساحلی
2- دفن شدن گیاهان در زیر رسوبات دانه ریز بر اثر پیشروی دریا
3- تبدیل شدن بقایای گیاهان ( چوب ) ابتدا به لیگنیت و سپس به زغال حد واسط و کاهش ناخالصی ها و افزایش درصد کربن
4- افزایش فشار و دما ناشی از دفن شدن بیشتر و افزایش درجه زغالی شدن و کاهش ناخالصی هاو تشکیل زغال حدواسط
5- افزایش فشار و دمای طبقات بالایی و تبدیل شدن زغال حدواسط به آنتراسیت و کاهش قابل ملاحظه ناخالصی ها و بیشترین درصد افزایش کربن
فصل نهم :تغییرات سنگ ها
پاسخ سوالات صفحه 126:
سرعت هوازدگی با گذشت زمان چون مواد هوازده خود به عنوان یک عایق عمل مل کنند کمتر می شود زیرا مواد هوازده که روی سنگ جمع می شوند ،از سنگ در برابر هوازدگی محا فظت می کنند مگر اینکه شیب زمین زیاد باشد و مواد هوازده مرتب برداشته شوند که در این صورت سرعت هوازدگی با گذشت زمان تغییری نمی کند.
|
پاسخ سؤالات پایان بخش دوم :(صفحه143)
|
1) زیرا95٪ از وزن زمین را سنگهای آذرین تشکیل می دهند و این سنگها از سرد شدن ماگما بوجود می آیند مسلماًٌ کانی های این سنگ ها در پوسته فرا وان تر هستند .
2) سنگ هایی که توده ماگمایی را در زیر پوسته در میان گرفته اند .
3) هالیت، ژیپس،سیلویت ،دولومیت ،چون یون های منفیso4 ,co3 ,cl),) در ماگما بسیار کم ولی در محیط های رسوبی فراوانند
4) چگالی نسبی ،اسید کلرید ریک.
5) از ذوب شدن بخشی از سنگ های پوسته یا گوشته به وجود می آیند .عواملی چون ا فزایش دما ،کاهش فشار ،آب در بوجود آمدن ماگما دخالت دارند.
6) به دلیل وجود عناصری که در اثر هوازدگی در محیط های مختلف در خاک تشکیل می شود .
7) پورفیری،نحوه تشکیل آن چنین است :ماگمایی که در اعماق توقف کرده ودر حال سرد شدن است ،نا گهان بیرون بریزد در نتیجه بلورهای درشتی که در زیر زمین سرد شده اند توسط بلورهای ریزیا شیشه ای که بیرون زمین تشکیل شده اند احاطه می گردند.
8) ماگمایی که گرانروی زیاد دارد ،وقتی به سطح زمین می رسد ،گازهای آن به آرامی خارج می شود و این سنگ به وجود می آیید مورد مصرف: این سنگ به علت سبکی وسیمان گیری خوب در ساختمان سازی به عنوان عایق صدا ورطو بت استفاده می شود .
9) باطله ان کم ،عیار عنصر ارزشمند آن زیاد باشد ،در نزدیک سطح زمین استقرار داشته محلآن به راههای اصلی ومراکز صنعتی نزدیک باشد .قیمت جهانی آن بالا باشد و.......
10) به دلیل اینکه سنگهای رسوبی در محلهایی تشکیل می شوند که دما وفشار کم است .
11) زیرا فلدسپاتها فراوانترین کانی ماگمایی هستند ازتجزیه وهوازدگی آنهاکانی های رسی بوجود می آید بنا بر این کانی های رسی فراوان ترین کانی های رسوبی می باشند . کوارتز هم در سنگهای آذرین فراوان است و پس از تخریب آزاد شده وذرات ماساه سنگ ها را تشکیل میدهد
12) سنگهایی که بافت آواری دارند ،از ذرات مختلفی به وجود آمده اند که اغلب اوقات با چشم می توان تشخیص داد . ولی سنگهایی که بافت غیر آواری دارند،از یک ماده تشکیل شده ومتبلورند
13) چون ماده اولیه آنها رسوبات است که منشاء تخریبی دارند ودر سطح زمین به فراوانی یافت می شوند .
14) در اغلب محیط های رسوبی، ماده اصلی این سنگ ها (کوارتز )در برابر عوامل هوازدگی بسیار مقاوم است .این سنگها در محیط های رسوبی مثل سواحل دریا ،تلماسه، دشت سیلابی ،ودلتاها فرا وانند
15) چون الیوین در دما وفشار زیاد به وجود آمده است ،وقتی به سطح زمین که دما وفشار آن زیاد کم است می رسد ،به سرعت تجزیه مشود و نمی تواند در ماسه سنگ ها قرار بگیرد .
16) محیط تشکیل شیل ها باید نسبتا" آرام باشد تا ذرات بسیار ریز که در آب معلق اند ،فرصت ته نشینی پیدا کنند .
17) ذراتی که قطر آنها از 121256'> میلیمتر کمتر باشد و کانی هایی که از تجزیه ی فلدسپات ها به وجود می آینند
18) منابع اصلی سوختهای فسیلی(نفت ،گاز ،زغال سنگ )هستند .در مصالح ساختمانی (آهک ،سیمان ،زغال سنگ ).درصنایع مختلف مانند شیشه سازی ،شیمیایی،مواد پاک کننده ،سفالگری ،غذایی،دارویی و...... ) بعضی از فلزات-مانندآهن را در خود جای داده اند .
19) جهت دار ،زیرا نیرویی که از مغرب به باد کنک وارد می شود ،بیشتر از نیرویی است که از مشرق به آن وارد می آید.
20) سنگ لوح،فیلیت ،شیست،گنیس (سنگ هایی هستند که بعضی کانی های آنها ردیف شده باشند)
21) یعنی بدون این که خود وارد واکنش شیمیایی شوند،می توانند یون های را جابه جا کنند یا سبب افزایش دما شوند یا جدا کردن یونها را آسان کنند .
22) هورنفلس :اگر سنگهای اطراف توده نفوذی شیل یا شیست باشند ،این سنگ بوجود میآید .دانه ریز ،متراکم وغالبا"سیاه رنگ است ،بافت مضرسی دارد وفاقد جهت یافتگی که بعنوان سنگ تزیینی به کار می رود.
23) دما
24) شیستوزیته عبارت است از ردیف شدن کانی ورقه ای در سنگ بر اثر فشار جهت دار این خاصیت سبب می شود که سنگ در یک جهت به راحتی بشکند . سنگ لوح خاصیت شیستو زیته دارد.
25) به آسانی به صورت ورقه های نازک متورق می شود چون به آن فشار جهت دار وارد شده است ،دارای خاصیت شیستوزیته است.
26) کوارتزیت زیرا کوارتزیت از دانه های کوارتز با سختی 7وسیمانی با همین سختی ساخته شده وبسیارمتراکم است وسیمان به خوبی دانه های کوارتز را ذر میان گرفته است ،درحالی که مرمر فقط از کانی کلسیت با سختی 3و بدون سیمان ساخته شده است .
صفحه 3:
بنای stonehengeیک رصد خانه قدیمی است که در کشور انگلیس قرار دارد و برای رصد کردن پدیده های نجومی در آن زمان مورد استفاده قرار می گرفته است.
صفحه4:
اندازه گیری کنید.
برای تعیین چگالی اجسام از روش های مختلفی می توان استفاده نمود .
الف ) در صورتی که اجسام دارای شکل هندسی منظمی باشند ابتدا با استفاده از روابط هنسی حجم آنها را محاسبه نموده و به کمک ترازو نیز جرم را بدست آورده و با تقسی جرم بر حجم مقدار جرم حجمی یا چگالی بدست خواهد آمد.
ب ) برای اجسامی که شکل هندسی منظمی ندارند یا با استفاده از قانون جایجایی حجم ، مقدار حجم آنها را محاسبه می کنیم و یا به کمک نیرو سنج ابتدا وزن آنها را در هوا بدست می آوریم و سپس در حالی که جسم مورد نظر به نیرو سنج متصل است آن را در یک سیال غوطه ور است وزن آن را بدست آورده که تفاوت وزن دز این دو حالت برابر با جرم جسم خواهد گردید و به کگمک ترتزو نیز جرم را محاسبه نموده و از تقسیم جرم بر حجم ، جرم حجمی یا چگالی بدست خواهد آمد.
سؤال 1 – شکل جسم اثری بر چگالی جسم ندارد
سؤال 2 – بله با استفاده از روش تفاوت وزن در هوا و وزن در حالت غوطه ور در یک سیل حجم آن را بدست آورده و به کمک ترازو جرم آن را بدست می آوریم و یا اینکه یک نکه یخ به شکل مکعب از یخ جدا نمود و با استفاده از روش الف این کار را انجام می دهیم.
صفحه5:
برای تعیین مقیاس نقشه فوق ابتدا فاصله دو نقطه معیین مثل فاصله کرمان تا مشهد را روی نقشه با خط کش بدست می آوریم سپس همین فاصله را روی نقشه ای که مقیاس آن معلوم است مثلاً نقشه با مقیاس 1000000/1 بدست می آوریم حال یا از تقسیم این دو عدد یک عدد کسری بدست می آید که اگر آن را در مقیاس نقشه ای که از آن استفاده نموده ایم ضرب کنیم مقیاس نقشه مجهول بدست خواهد آمد و یا اینکه با استفاده از مقیاس نقشه معلوم و اندازه گیری فاصله بین دو نقطه معین فاصله واقعی و افقی را بدست اورده و از تقسیم فاصله روی نقشه مجهول بر فاصله افقی بدست آمده مقیاس نقشه مجهول بدست خواهد آمد.
صفحه6:
سؤال 2- نتیجه گیری می شود که سطح زمین هموارتر شده ، مسیر جاده کمی تغییر نموده ، تلماسه هلالی (برخان) به طرف جنوب شرقی حرکت کرده و از مسیر جاده دور شده ،به دلیل چرخش دهانه تلماسه جهت وزش باد در طی این هفت سال تغییر نموده است و پیچ و خم رودخانه کاهش یافته است .
- در جهت جنوب شرقی
- عکس ها در بعدازظهر حدود ساعت 5/2 تا 3 گرفته شده چون سایه ها در طرف شرق قرار دارند و طول آنها نیز زیاد بلند نیست لذا خورشید درغرب قرار دارد.
- تغییراتی که در بالا به آنها اشاره گردید.
صفحه7:
سؤال زیر شکل – تأثیر نیروی جاذبه زمین و ریزش کوه
صفحه8:
سؤال 1- مدل کره زمین واقعی تر است ولی مدل اتمی غیر وافعی است مدل کره زمین نسبت به نمونه اصلی کوچکتر ولی مدل اتم بزرگتر از نمونه واقعی ساخته شده است
سؤال 2- الف)در مواردی که امکان استفاده از نمونه واقعی به دلیل کوچک بودن زیاد و یا بزرگ بودن زیاد وجود نداشته باشد ب) در مواردی که فهم مطلب با نوشتهو گفتار امکان پذیر نیست
سؤال 3- با ارائه یک سری آزمایش مثل آزمایش رادرفورد برای اتم که بیان می کند بیشترین احتمال حضور الکترون ها در نزدیکی هسته اتم است و در مورد سایر مدل ها نیز آزمایش های متناسب با موضوع .
صفحه 9:
سؤال 1- توسعه علم ، کوتاه کردن راه دیگران از طریق در اختیار گذاشتن تجربیات خود ، جلوگیری از هزینه های مجدد و تکرار اشتباهات ، صرفه جویی در زمان ، ادامه تحقیقات از سوی افراد بعدی ، به نقد گذاشتن کار خود و در جریان گذاشتن فراد دیگر از حوادث ، اتفاقات و کارهای تحقیقاتی که تا کنون به انجام رسیده است .
سؤال 2 – یک گزارش خوب باید به سؤالاتی از جمله چرا ، چگونه ، چه وقت ، چه کس یا کسانی ، در چه شرایطی ، در چه مکانی ، به چه دلیل و اینکه نتیجه کار در آخر چه بود پاسخ دهد و کمترین ابهامات را برای افراد دریافت کننده بدنبال داشته باشد.
بخش 1 : چرخه آب
فصل دوم : آب در هوا
صفحه 15:
چون نیتروژن میل ترکیبی کمی داشته لذا در واکنش ها کمتر شرکت می کند و پیوند بین اتم های آن قوی و پایدار است و به همین دلیل به عنوان گاز غیر فعال در نظر گرفته می شود و در زندگی نقش آن نسبت به اکسیژن ، دی اکسید کربن و بخار آب به مراتب کمتر است .
صفحه 16:
سؤال داخل متن : علت استقرار گازها در داخل هتروسفر قرار گیری آنها بر اساس وزن آنها است
صفحه 19:
پاسخ بحث کنید:استفاده از گازهای دیگر به جای CFCها ، جمع آوری وسایل حاوی این گاز و جلوگیری از انتشار این گاز
صفحه 21:
سؤال زیر شکل : علت نامتقارن بودن مگنتوسفر تأثیر بادهای خورشیدی و میدان مغناطیسی خورشید بر میدان مغناطیسی زمین است که در طرف رو به خورشید فشره شده و در طرف پشت به خورشید کشیده است .
صفحه 22
سؤال زیر شکل : چون زاویه تابش خورشید به علت کروی بودن زمین در تمام عرض ها یکی نیست در نتیجه تعداد پرتوهایی که در واحد سطح برخورد می کنند متفاوت بوده لذا مقدار گرمای متفاوتی از سوی زمین دریافت می گردد.
صفحه 23:
سؤال زیر شکل : موجودات زنده بخصوص جانوران ، سوخت های فسیلی ، انرژی نور خورشید ، گرمای درونی زمین ، صنایع ، جنگل ها از طریق جذب نورخورشید و تغییرات انرژی در آنها
صفحه 25:
سؤال داخل متن : 1- از طریق کاهش مصرف انرژی 2- از طریق کاهش مقدار بخار آب موجود در هوا
3 – افزایش جذب نور خورشید توسط سطح جامد زمین
صفحه 26:
سؤالات داخل بسازی و اندازه گیری کنید.
1- هوای سرد و مرطوب ، هوای پر از گرد و غبار ف، هوای مه آلود و هوای مناطق ساحلی
2- بله چون ارتفاع سنج یا آلتی متر بر همین اساس کار می کند
3- اساس کار این دستگاه بر مبنای تعادل فشار درون و بیرون استوار است زیرا با افزایش ارتفاع از فشار هوا به دلیل کم شدن ستون هوا و رقیق شدن هوا کاسته می شود.
صفحه 28 :
سؤال زیر شکل : به دلیل اثر نیروی کوریولیس و اینکه اثر این نیرو در دو نیمکره بر عکس یکدیگر است
صفحه 30:
به دلیل اینکه در مجاورت شیشه بر اثر برخورد هوای گرم و مرطوب داخل به سطح شیشه سرد هوای مجاور شیشه به زیر نقطه شبنم رسیده در نتیجه تراکم صورت گرفته و این موجب بخار گرفتن شیشه و نشستن قطرات ریز اب بر سطح شیشیه می شود .
صفحه 31:
سؤال داخل فعالیت : در صورتی که هوا از بخار اب اشباع باشد مثل زمانی که مه غلیظ است یا زمانی که هوا بارانی و ابری بوده و یا در مناطق ساحلی هوا شرجی است
صفحه 32:
زیرا در این حالت یک تعادل دمایی بین درون و بیرون خودرو بر قرار می شود و دیگر اینکه با خروج بخش از هوای گرم و مرطوب درون ماشین که به دلیل تنفس مرطوب می گردد خارج شده و رطوبت نسبی هوای درون کاهش یافته لذا دیر تر به نقطه شبنم می رسد و همین عوامل از هجوم هوای گرم و مرطوب داخل ماشین به طرف دیواره های اتاق ماشین بخصوص شیشه ها جلوگیری می نماید و پدیده بخار گرفتگی و تولید شبنم بر روی شیشه ها جلوگیری می کند البته با روشن کردن بخاری ماشین و بالا برده دمای درون ماشین نیز می توان از این کار جلوگیری نمود .
صفحه 33 :
نتیجه اینکه فشار بخار اب اشباعی در روی یخ به دلیل اینکه یخ خود جاذبه الرطوبه است و دیگر اینکه آزاد شدن مولکول های بخار اب از سطح یخ به مراتب نسبت به آب به دلیل گرمای نهان ذوب یخ بالاتر استبه همین دلیل برای شروع فرایند تراکم در روی یخ هوا باید قدری بیشتر سرد شود.
صفحه 34:
مشاهده و تفسیر:تشکیل ابر یکی به دلیل کاهش دمای هوا و رسیدن دما به زیر نقطه شبنم صورت می گیرد و دیگر اینکه گاز ها وقتی به صورت ناگهانی منبسط شوند دمای آنها افت می کنند که در اینجا همین پدیده منجر به تشکیل ابر در درون بطری می گردد.
صفحه36:
سؤال زیر شکل16 -2: میزان صنایع موجود در شهر و اطراف آن ، میزان تراکم جمعیت شهر ، تعداد خودروهای موجود ، به فصل سال ، به نوع وسایل حمل و نقل عمومی ، وضعیت توپوگرافی محل ، میزان پوشش گیاهی محل ، میزان بارندگی محل ، نوع توده های هوایی که وارد محل می شوند و .......
سؤالات داخل تحقیق کنید
1- در مناطق مختلف متفاوت است
2- در مناطق مختلف متفاوت است
3- گسترس وسایل حمل و نقل عمومی ، عوض کردن سوخت خودروها و سیستم های گرمایی منازل و ادارات دولتی ، عایق سازی ساختمان ها ، کم کردن میزان سوخت خودروها ، بالابردن میزان بازدهی وسایل گرمایی ، استفاده از انرژی نورخورشید و زمین گرمایی و انرژی هسته ای، کاشتن درخت و گسترش پوشش گیاهی ، نصب فیلتر بر روی دودکش خودروها ، کارخانجات و .... ، کنترل و کاهش مصرف کودها و سموم دفع آفات نباتی و ......
صفحه 37 : سؤالات داخل متن:
1- بله حتی با وجود کم باز هم می توانند خطر افرین باشند
2- متوجه خاک کشاورزی و گیاهان و در مرتبه بعد آسیب رساندن به پوست بدن ، بناها ، صنایع ، موجودات زنده دریایی و خشکی ، ابنیه تاریخی و ....
3- کاهش سوخت خودروها ، استفاده کمتر از خودرو ، عوض کردن نوع سوخت خودروها ، استفاده از انرژی خورشیدی ، باد و الکتریکی در خودروها ، تصفیه سوخت خودروها ، توسعه صنایع حملو نقل عمومی به منظور استفاده کمتر از خودروهای شخصی ، سرویس به موقع خوردروها و ........
صفحه37:
سؤال داخل فعالیت: اسیدی است زیا بخشی از دی اکسید کربن موجود در هوا در اب باران حل شده و اسید کربنیک تولید می کند و چون این یک اسید ضعیف است به همین دلیل آب باران خاصیت اسیدی ضعیفی دارد هر چندکه ترکیبات دیگراز جمله HCl , SO2 , SO3 , P2O3 و .... نیز در این میان به تأثیر نمی باشند.
فصل سوم :آب در دریا
صفحه44:
سؤال داخل متن :
چون محیط خلیج فارس نسبتاً بسته است ، در داخل و اطراف آن گنبدهای نمکی وجود دارند ، میزان تبخیر آن بالاست و ورودی آب آن کم است (قرار گیری روی نوار بیابانی نیمکره شمالی ) و نزدیکی به بیابان های ساحلی و توده های هوایی که از روی مناطق بیابانی می وزند به طرف آن باعث شده تا شوری آن از دریاهای آزاد ( 5/34 تا 5/35 گرم در لیتر ) بیشتر باشد.
سؤال داخل متن :
چون اب گرم به علت از دست دادن مقداری از گاز CO2 اسیدیته آب کم شده و نسبت به کربنات کلسیم اشباع شده و موجودات دارای پوسته آهکی راحت تر کربنات کلسیم مورد نیاز را دریافت می کنند و در آب سرد چون اسیدیته پایین تری دارد نسبت به کربنات کلسیم تحت اشباع بوده و کربنات کلسیم راخت تر حل می شود و کمتر رسوب می نماید ولی نسبت به سیلیس حالت اشباع دارد و مجودات با پوسته سیلیسی شرایط برای زندگی شان بیشتر فراهم می باشد
صفحه46:
در مناطقی که شوری بالا باشد چگالی نیز بالا است چون بین این دو رابطه مستقیم موجود دارد و بر عکی به همین دلیل در مناطق استوایی به دلیل بالا بودن بارندگی شوری پایین است و لذا چگالی نیز پایین است و در مناطق استوایی و حاکم بودن آبو هوای حاره ای دما بالا است و هرچه دما بالاتر باشد چون آب منبسط می شود لذا چگالی کم می شود و از عرض های 10 درجه شمالی و جنوبی چون دما کمتر می شود و به دلیل بالا بودن تبخیر نسبت به بارندگی شوری زیاد می شود و به همین دلیل از استوا به طرف عرض های بالاتر چگالی آب دریا سیر صعودی پیدا می کند.
صفحه48:
سؤال داخل متن :
مناطق استوایی اب آنها بشدت گرم می شد و عرض های بالاتر هوای آنها بشدت سرد و آین باعث سرد و گرم شدن شدید مناطق ساحلی در این نواحی می گردید و علاوه بر تأثیر روی آب و هوا روی فراوانی و نوع موجودات و پوشش گیاهی منطقه نیز بشدت اثر می گذاشت.
سؤال داخل متن :
به مرور زمان به دلیل بالا بودن میزلن تبخیر و کم بودن میزان بارندگی منطق آب آن شورتر ، تعداد زیادی از موجود دریایی آن از بین می رفتند و از وسعت آن کاسته می شدن و سطح آب درون آن از سطح آب های آزاد پایین تر قرار می گرفت و در نهایت بخش اعظم آن خشک می شد و تعدادی دریاچه ها کوچک و بزرگی با شوری متفاوت بوجود می آمدند.
صفحه49:
سؤال داخل متن :
به دلیل وجود جریانهای دریایی بخصوص جریان های دریایی نوع رو به پایین در نزدیکی این سواحل مواد غذایی درون دریا زیاد بوده و به همین دلیل ماهی های تمرکز پیدا می کنند و صیادان از این مسئله برای صید استفاده می کنند.
فصل چهارم :آب در خشکی
صفحه53:
سؤال داخل متن :
عوامل مؤثر بر میزان رواناب عبارتند از : سرعت بارندگی ، مدت بارندگی ، جنس زمین منطقه ، میزان پوشش گیاهی منطقه ، نوع بارندگی ( برف ، باران و یا تگرگ بودن ) میزان نفوذپذیری سنگ های محل ، میزان پستی و بلندی محل ، شیب زمین محل ، نوع آب و هوای محل ، میزان رطوبت خاک محل ، وسعت حوزه آبریز ، وضعیت سطح ایستابی محل نسبت به سطح زمین میزان ناهمواری بستر آبراهه ها و رودخانه های محل و ...
صفحه54:
سؤال داخل متن :
شیب زمین ، عمق یا ضخامت آب درون رودخانه ، میزان ناهمواری بستر وردخانه ، میزان پیچ و خم مسیر رودخانه ، عرض رودخانه ، محل اندازه گیر سرعت رودخانه و ....
صفحه55:
سؤال داخل متن :
1- خیر به همین دلیل می باسیت محل اندازه گیری و تعیین دبی حتماً قید شود چون در طول مسیر شاخه هایی به رودخانه اضافه و یا کم می شود ، بخشی از آب رودخانه تبخیر و یا نفوذ می کند ، شیب مسیر و عرض رودخانه و ناهمواری بستر آن تغییر می کند و همه اینها بر دبی رودخانه مؤثر می باشند.
2- با استفاده از ایستگاه های باران سنجی مقدار بارندگی هر ایستگاه را بدست آورده و از طریق محاسبه متوسط بارندگی کل حوزه آبریز و یا تقسیم حوزه آبریز به چند بخش و ضرب نمودن مقدار بارندگی در مساحت حوزه آبریز مقدار بارندگی کل بدست می آید بعنوان مثال اگر مسحت یک حوزه آبریز برابر با 236 کیلومتر مربع باشد و متوسط بارندگی سالانه آن 175 میلیمتر باشد مقدار بارانی که در طول سال در این حوزه می بارد برابر است با
12 ع©ظ„ ط¨ط•ط±ظ†ط¯ع¯غŒ =236*1012mm2*175mm=413*1014 mm3=413*105m3 '>
3- محل اندازه گیری ، میزان نفوذپذیری سنگهای محل ، وضعیت سطح ایستابی محل ، شیب رودخانه ، سرعت حرکت آب ، زمان اندازه گیری ، نوع و شدت بارندگی محل ، شکل کف بستر رودخانه ، میزان مواد جامد همراه با آب و ....
صفحه 59:
تحقیق کنید :
1- استان های جنوب ، جنوب شرقی ، شرق و مرکز ایران از جمله کرمان ، سیستان و بلوچستان ، خراسان های رضوی ، جنوبی ، سمنان ، یزد ، مرکزی ، اصفهان ، قم ، هرمزگان ، بوشهر
2- خیر چون ضرفیت برداشت از آبهای زیر زمین یک منطقه محدود است
3- به دلیل کم بودن بارندگی در اکثر نقاط کشور و خروج آب های سطحی عمده آب مورد استفاده در کشور از آب های زیر زمینی است.
جواب مقایسه کنید.
ابهای زیر زمینی به دلیل قرار گرفتن در زیر زمین نسبت به ابهای سطحی از آلودگی کمتری برخوردار می باشند ( البته غیر از محدوده شهرها و مناطق مسکونی و صنعتی ) و چون سرعت آنها نسبت به آب های سطحی کمتر و مدت زمان بیشتری با سنگ ها در تماس می باشن و دمای بالاتری نیز دارند شوری و املاح آنها از آب های سطحی بیشتر است .
صفحه60:
تحقیق کنید:
- در کوه های زردکوه بختیاری ، دنا ، علم کوه ، کوه های چهل چشمه کردستان ، منطقه کوهرنگ ، کوه دماوند ، کوه های بینالود ، کوه جوپار (قبل از خشک سالی ) ، کوه الوند و ....
- بالا آمدن سطح آب دریا ها و اقیانوس ها و به زیر آب رفتن بسیاری از شهرها و کشورهای ساحلی و جزیره ای ، کاهش سطح خشکی ها و کاهش تولید محصولات کشاورزی و درنتیجه کم شدن منابع غذایی کره زمین ، از بین رفتن بسیاری از گونه های جانوری از جمل جانوران قطبی ، کاهش ذخیره آب شیرین کره زمین ، افزایش سرعت فرسایش خشکی ها به دلیل طغیان رودخانه ها و .....
صفحه63:
جمع آوری اطلاعات :
1- بستن سده در مسیر رودخانه و حتی یخچال ها ، جدا کردن بخش از دریا ها ، هدایت رودخانه ها به داخل گودی های بسته ، گود برداری بخشی از سطح زمین تا زیر سطح ایستابی محل ( دریاچه ها کوچک و محلی ) و .....
2- دریاچه های پشت سدها و سیل بندهای مصنوعی از جمل دریاچه های پشت سدهای بافت ، جیرفت ، سد نساء بم ، سد تنگوئیه سیرجان ، سد راویز ، سد گور و ....
3- شورترین دریاچه های حوض سلطان قم ، دریاچه نیریز و استهبان ، دریاچه ارومیه و ..... و شیرین ترین شامل دریاچه مهارلو ، پریشان ، دریاچه سبلان ، دریاچه سد کرج ، سد میناب ، دریاچه هامون و چاه نیمه و .......
سؤال داخل متن :
در صورتی که میزان ورودی آب آن بر اثر بارندگی و رودخانه های ورودی از میزان تبخیر و برداشت آن کمتر باشد و یا سنگ های کف و اطراف آن نمک زار باشند به مرور زمان شوری آن افزایش می یابد و زمانی که میزان ورودی و خروجی آن با هم برابر و سنگ های آطراف نمک زار نباشند شوری آن ثابت می ماند
زمين شناسي در قرآن
قرآن به عنوان کتاب آسماني مسلمانان کتابي جامع و کامل است, بگونه اي که در همه ابعاد گوناگون زندگي انسانها داراي آيات و مطالبي است. يکي از اين ابعاد که در قرآن بسيار مورد توجه قرار گرفته "بعد علمي" است. در حدود يک دهم آيات قرآن در مورد مسايل علمي مي باشد. البته مسايل علمي در قرآن بصورت کلي بيان گرديده و به جزييات اشاره اي ننموده است. در عين حال قرآن اغلب از مطالب علمي را قبل از اينکه دانشمندان آنها را کشف کنند، بيان کرده است. با توجه به اينکه آيات قرآن فقط مربوط به زمان نزول آن نيست، بايد سعي نمود با پيشرفت علوم، آيات قرآن را با مسايل علمي تطبيق داد.
هدف از ذکر مسايل علمي در قرآن، بيان اين مطالب(بصورت مطالب کشف شده و حتي پيش بيني هاي علمي) و هدايت بشر با استفاده از اشارات علمي مي باشد. با توجه به نکات فوق، آياتي که در مورد مسايل زمين شناسي در قرآن بدان اشاره شده است، نقل مي گردد.
" رب المشرقين و رب المغربين" (سوره الرحمن، آيه 17)
"پروردگار دو مشرق و دو مغرب"
با توجه به اينکه در اين آيه و آيات ديگر قرآن(مانند سوره اعراف، آيه 137)، مشرق و مغرب به صورت تثنيه آورده شده و اين حالت
فقط در صورت مسطح نبودن زمين امکان پذير است. بنابراين با وجود عقيده بسياري از مردم در زمان نزول قرآن که زمين را مسطح مي دانستند، در اين آيات به کروي بودن زمين اشاره شده است.
" وجعلنا السماء سقفا محفوظا و هم عن آياتها معرضون" (سوره انبياء، آيه32)
" وما آسمان را سقف محفوظي قرار داديم ولي آنها از آيات و نشانه هاي توحيد که در اين آسمان پهناور است، روگردانند"
منظور از سقف آسمان در اينجا جوي است که گرداگرد زمين را فراگرفته و ضخامت آن به صدها کيلومتر مي رسد. اين قشر ظاهرا لطيف که از هوا و گازها تشکيل شده بقدري محکم و مقاوم است که هر موجود مزاحمي از بيرون به سمت زمين بيايد، نابود مي کند و مانند يک سپر دفاعي کره زمين را در برابر بمباران شبانه- روزي شهابسنگ ها که از هر گلوله اي خطرناکترند، حفظ مي نمايد (مقدار فرود شهابسنگ ها بر زمين آنچنان زياد است که در هر شبانه روز يک هزار تن بر وزن زمين افزوده مي گردد1). به علاوه اشعه آفتاب که داراي قسمتهاي مرگباري است، بوسيله آن(لايه ازون و لايه ترموسفر) تصفيه مي شود و از نفوذ اشعه کيهاني که از بيرون از جو به سوي زمين سرازير است، (توسط ماگنتوسفر) جلوگيري مي نمايد(تفسير نمونه جلد سوم). اينجاست که مفهوم اين کلام خداوند را در آيه 42 همين سوره بياد مي آوريم که :
" قل من يکلوکم بالليل والنهار من الرحمن" (بگو چه کسي شما را در شب و روز در برابر مجازات خداوند رحمان حفظ و نگهداري مي کند؟) در واقع اگر خداوند آسمان، جو زمين را سقف محفوظي قرار نداده بود، همين به تنهايي کافي بود که شما را شب و روز در معرض بمباران سنگهاي آسماني قرار دهد.
" اذا زلزلت الارض زلزالها – و اخرجت الارض اثقالها (سوره زلزال – آيه 1 و 2)
هنگامي که زمين واقعا مي لرزد و سنگينيهاي آن بيرون ميريزد
در تفسير نمونه و الميزان آيه دوم را به معناي خروج اجساد از درون زمين در قيامت مي دانند. در آيه دوم کلمه "اثقالها" علاوه بر معنايي که ذکر شد مي تواند اشاره اي به خروج مواد فلزي سنگين درون زمين(آهن, سرب, طلا, مس و ... ) باشد که بر اثر زلزله و گسل هاي ايجاد شده توسط آن انجام مي گيرد. فلزات اغلب به صورت محلولهاي گرمابي و از طريق گسلها به سطح زمين راه پيدا مي کنند و ذخاير معدني را ايجاد مي نمايند و اين امر مي تواند يکي از آثار مثبت زلزله تلقي گردد.
منابع :
- تفسير نمونه قرآن، آيت ا... مکارم شيرازي
- تفسير الميزان، علامه سيد محمد حسين طباطبايي (ره)
- نجوم و اختر فيزيک مقدماتي(جلد اول)، زيليک و اسميت
- حميد آل طه, زلزله, پديده اي طبيعي نه بلاي طبيعي
آشنايي با لايه هاي جو
اتمسفر زمين را بر حسب چگونگي روند دما، اختلاف چگالي، تغييرات فشار، تداخل گازها و سرانجام ويژگيهاي الكتريكي به لايههاي زير تقسيم كردهاند:
1- تروپوسفر (Troposphere)
2- استراتوسفر (Stratosphere)
3- مزوسفر (Mesosphere)
4- يونسفر (Ionosphere)
5- اگزوسفر (Exosphere)
1- تروپوسفر
تروپوسفر پايين ترين لايه اتمسفر است كه خود از لايه هاي كوچكتري تشكيل شده است.
وجه تمايز اين لايه با ديگر لايه هاي اتمسفر، تجمع تمامي بخار آب جو زمين در آن است؛ به همين دليل بسياري از پديده هاي جوي كه با رطوبت ارتباط دارند و عاملي تعيين كننده در وضعيت هوا به شمار مي آيند (از قبيل ابر، باران، برف، مه و رعد و برق) تنها در اين لايه رخ مي دهند.
منبع حرارتي لايه تروپوسفر انرژي تابشي سطح زمين است. از اين رو با افزايش ارتفاع با كاهش دما مواجه خواهيم بود.
ضخامت تروپوسفر، از شرايط حرارتي متفاوتي كه در عرضهاي جغرافيايي مختلف حاكم است تبعيت مي كند. اين ضخامت معمولاً از 17 تا 18 كيلومتر در استوا به 10 تا 11 كيلومتر در مناطق معتدل و 7 تا 8 كيلومتر در قطبها تغيير مي كند.
2- استراتوسفر
لايه استراتوسفر بر روي لايه تروپوسفر قرار دارد و ضخامت متوسط آن حدود 23 كيلومتر است. در 3 كيلومتر اول استراتوسفر، دماي هوا ثابت است اما در قسمتهاي بالاتر دماي هوا با ارتفاع افزايش مي يابد.
در استراتوسفر به ندرت ابر تشكيل مي شود و تنها در شرايط ويژه اي ممكن است ابرهاي كوهستاني به نام ابرهاي مرواريدي در ارتفاع 21 تا 29 كيلومتري از سطح زمين ظاهر شوند كه علت وجود آنها حركات موجي شكل هوا از سوي موانع مي باشد.
از ديگر ويژگيهاي مهم استراتوسفر وجود ازن در اين لايه است كه بخصوص در ارتفاع 20 تا 30 كيلومتري سطح زمين بر اثر واكنشهاي مختلف فتوشيميايي بدست مي آيد. مقدار ازن در اين لايه معمولاً روند فصلي دارد حداكثر آن در بهار و حداقل آن در پاييز مشاهده مي شود.
3- مزوسفر
در بالاي لايه گرم ازن لايه مزوسفر قرار دارد كه دما در آن متناسب با افزايش ارتفاع با آهنگ 3/0 سانتيگراد به ازاي هر 100 متر كاهش مي يابد به طوريكه دما در مرز فوقاني آن در ارتفاع 80 تا 90 كيلومتري به 80- درجه سانتيگراد مي رسد. و نتيجه اين دماي پايين انجماد بخار آب ناچيز موجود در اين لايه است كه باعث بوجود آمدن ابرهاي شب تاب مي شوند. اين ابرها درتابستان و در عرضهاي بالا ديده مي شوند. مزوسفر سردترين لايه اتمسفر تلقي مي شود.
4 - يونوسفر
از بخش فوقاني مزوسفر تا ارتفاع تقريبي 1000 كيلومتري اتمسفر زمين، بار الكتريكي شديدي حاكم است كه زاييده وجود يونها و الكترونهاي آزاد است. در حقيقت پرتوهاي پر انرژي خورشيد كه از فضاي خارج به طبقات بالايي اتمسفر وارد مي شوند باعث گسستگي پيوند يا يونيزاسيون مولكولها و اتمها مي شوند. بر اثر يونيزاسيون، الكترون آزاد مي شود و باقي مانده اتم به صورت يون در مي آيد؛ به همين علت اين لايه از جو را يونوسفر ناميده اند.
شدت يونيزاسيون در تمام ارتفاعات يونسفر يكسان نيست؛ بنابراين لايه هاي متفاوت با تراكم الكترون و يون متفاوت با ارتفاعات مجاور خود در يونسفر وجود دارد؛
اين لايه ها در ارتباطات راديويي اهميت بسياري دارند. اين لايه ها عبارتند از لايه هاي D,E,F .
5 - اگزوسفر
شرايط موجود در يونوسفر در اين لايه نيز حاكم است؛ بدين معني كه گازها در اين لايه همچنان قابليت هدايت الكتريكي خود را حفظ مي كنند. سرعت ذرات در اين لايه بسيار زياد است و در مواردي به 2/11 كيلومتر در ثانيه مي رسد.
اگزوسفر لايه گذار جو به فضاي كيهاني به شمار مي آيد كه بخش فوقاني آن را در ارتفاع بيش از سه هزار كيلومتري از سطح زمين برآورد كرده اند.
سوالات تشريحي زمین شناسی سال سوم تجربی
1-لايه هاي هوا بر اساس تركيب شيميايي به دو دسته
تقسيم مي شوند ، آن ها را نام ببريد.
2- الف – چرا در شب امواج راديويي راه بيشتري را در فضا طي مي كند؟
ب- حداكثر و حداقل دماي هوا در چه زمان هايي از شبانه روز مي باشد؟
3- اگر رطوبت مطلق هوايي در دماي 40 درجه ي سانتي گراد ،
30 گرم در هر متر مكعب و مقدار رطوبت مطلق لازم
براي اشباع هوا در آن دما ، 60 گرم در متر مكعب باشد .
رطوبت نسبي هوا را حساب كنيد.
4- مقدار آب موجود در اتمسفر نسبت به ساير اجزاي آبكره ،
اندك است علت چيست؟
5- در تابستان جهت وزش بادها از اقيانوس به سمت قاره است علت چيست؟
6- معمولا دماسنج تر ، دماي كمتري را نسبت به دماسنج خشك
نشان مي دهد .علت اين امر چيست؟
7- چه ارتباطي بين دماي هوا و ارتفاع وجود دارد؟
8- در ارتباط با اتمسفر به پرسش هاي زير پاسخ دهيد.
الف- گاز غير فعال هوا، چه نام دارد؟
ب- بخار آب در هوا ،چه نقشي دارد؟
ج- يونوسفر و ماگنتوسفر را براساس كدام ويژگي
اتمسفر تقسيم بندي مي كنند؟
د- در تقسيم بندي بر اساس تغييرات دما ،
ابرها معمولا در كدام لايه ي هوامتمركز هستند؟
9- چه رابطه اي بين دماي هوا و عرض جغرافيايي وجود دارد ؟
10- دو علت گرم شدن دماي هواي كره ي زمين ،
رادر طول قرن اخير بنويسيد.
11- دو ويژگي ابر آلتواستراتوس را بنويسيد.
12-در لايه ي مزوسفر با افزايش ارتفاع ، دماي هوا چه تغييري مي كند؟چرا؟
13- اهميت ماگنتوسفر را بنويسيد.-اصطلاح جبهه ي گرم را تعريف كنيد.
14- سرعت وزش باد را به كمك كدام دستگاه مشخص مي كنند؟
15- در مكاني در دماي 16 درجه سانتي گراد ،
رطوبت مطلق هوا 16 گرم در متر مكعب و
رطوبت مطلق لازم براي اشباع هوا
در همان دما 32 گرم در متر مكعب است.
رطوبت نسبي را محاسبه كنيد.
16- با توجه به شكل كتاب لايه هاي تشكيل دهنده ي هتروسفر را بنويسيد.
17- وزش نسيم را از دريا به خشكي در روز ، توضيح دهيد.
18- پديده "مه دود شيميايي " در چه شرايط
آب و هوايي تشكيل مي شود؟
19- اولين و آخرين لايه هاي هوا در هتروسفر ،
با افزايش ارتفاع چه نام دارند؟
20- دوعامل موثر در پايين آمدن دماي هوا را بنويسيد.
21 – "تغييرات دماي ساليانه " در كداميك از دو شهر
كرمان وبندر عباس بيشتر است؟
علت اين امر چيست؟
22- در ارتباط با اتمسفر به پرسش هاي زير پاسخ دهيد.
الف- گاز غير فعال هوا چه نام دارد؟
ب- چرادومين لايه ي هوا از نظر دمايي ،
استراتوسفر نام گذاري شده است؟
ج – يونوسفر و ماگنتوسفر را بر اساس
كدام ويژگي تقسيم بندي مي كنند؟
23- در روز هاي ابري، هوا حالت شرجي ودم كرده دارد،
علت اين امر را توضيح دهيد.
24 – مفهوم ابر سيرواستراتوس چيست؟
25 – در كدام يك از مناطق آب و هوايي (حاره – معتدله – قطبي):
الف-فصل سرد وجود ندارد ؟ ب- ميانگين دماي ساليانه در آنها متوسط است.
26- دماي هوا در هر يك از لايه هاي ازنسفر و مزوسفر
با افزايش ارتفاع چه تغييري مي كند؟
27- پديده ي وارونگي از نظر آلودگي شهر هايي مثل
تهران بسيار اهميت دارد علت چيست؟
28- چه رابطه اي بين دماي هوا و قابليت جذب بخار آب وجود دارد؟
29- دماي ميانگين دو شهر دماوند و شهر ري را با ذكر دليل مقايسه كنيد.
30 – به چه علت هواي گرم استوايي از صعود به ارتفاعات قادر نيست
در امتداد يك خط مستقيم به سوي قطب حركت كند و
علت اينكه بادهاي آليزه را بادهاي تجاري نيز مي خوانندچيست؟
31- علت كم باران بودن عرض هاي جغرافيايي 25 درجه شمالي و
30 درجه جنوبي را توضيح دهيد.
32- معمولا وارونگي هوا چه زماني اتفاق مي افتد؟
علت با اهميت بودن پديده ي وارونگي از نظر آلودگي
هواي شهر هايي مانند تهران را توضيح دهيد.
سوالات فصل 3
1-الف - چه رابطه اي بين عمق آب
و فشار آن وجود دارد؟
ب – فلا ت قاره و سراشيب قاره را
از نظر مقدار شيب ، با هم مقايسه كنيد.
2- موج آب را تعريف كنيد.
3- اقيانوس آرام و اقيانوس اطلس را
از نظر شكل بستر با هم مقايسه كنيد.
4- اهميت جريان هاي عميق اقيانوسي را ،
براي جانداران دريازي بنويسيد.
5- توانايي نگهداري گازها را ،
در آب هاي سرد و گرم با هم مقايسه كنيد.
6- هريك از موارد زير ،
چه نوع جريا ن اقيانوسي مي باشند:
الف- جريان لابرادور ب- جريان تنگه ي جبل الطارق
7- منظور از حاشيه ي قاره چيست؟
8- چه رابطه اي بين فشار با عمق آب وجود دارد؟
9- امروزه عمق آب اقيانوس ها را
چگونه اندازه گيري مي كنند؟
10- در پشته هاي ميان اقيانوسي ،
چه نوع فعاليت هايي مشاهده مي شود؟
11- آب اقيانوس ها دي اكسيد كربن را بيشتر
به چه صورتي در خود نگه مي دارد؟
12- اگر در منطقه اي ، دريايي با شوري
35 گرم بر كيلو گرم وجود داشته باشد
و ميزان بارندگي در يك سال بيشتر
از ميزان تبخير باشد ، شوري و چگالي
آب دريا به ترتيب چه تغييري مي كند؟(با دليل)
13- اقيانوس ها نسبت به اتمسفر مقدار بيشتري
دي اكسيد كربن دارند علت اين امر چيست؟
14- كوه هاي دريايي چگونه تشكيل شده اند؟
15 – منحني هاي مربوط به تغييرات
"شوري" و "دما" را در آب هاي سطحي
اقيانوس اطلس در نظر گرفته، رابطه ي بين
دو منحني را در عرض هاي 60 درجه تفسير كنيد.
16- جريان هاي عميق دريايي را كه حاصل
مخلوط شدن گل و لاي با آب درياست.
معمولا در چه نقاطي مي توان يافت؟
17- الف – چگالي آب هاي سطحي اقيانوس ها
در مناطق قطبي و استوايي چگونه است؟
ب- دشت مغاكي را تعريف كنيد.
18- اگر درياي مديترانه از راه تنگه جبل الطارق
با اقيانوس اطلس در ارتباط نبود چه پديده اي رخ مي داد؟
19- دانشمندان ژرفاي آب اقيانوس ها را
چگونه اندازه گيري كردند؟
20- در پشته هاي ميان اقيانوسي چه نوع
فعاليت هايي مشاهده مي شود؟
سوالات فصل 4
1- الف – مقدار گياخاك چه تاثيري بر ميزان رواناب دارد؟
ب-در شكل هاي زير ، كدام يك از رسوبات ،
نفوذپذيري بيشتري دارد؟ چرا؟
2- ميزان نمك هاي محلول در آب هاي زيرزميني
بيشتر است يا رود ها؟چرا؟
3- سطح ايستابي در استان گيلان
در عمق كمتري است يا در استان كرمان؟
4- به منظور بهره برداري از آب هاي زير زميني ،
حفر آب در زمين هاي آبرفتي مناسب تر است يا رسي ؟ چرا؟
5- علت هر يك از موارد زير چيست؟
الف – خروج خود به خود آب ، ازدهانه ي چاه آرتزين
ب - تشكيل درياچه ي لاسم
6- علت هر يك ازموارد زير را توضيح دهيد :
الف – وجود گياهان مقدار رواناب را كاهش مي دهد.
ب- ميزان نمك هاي محلول در آب هاي زير زميني ،
بيشتر از آب رودها است.
7- اگر ميزان تخلخل يك سنگ 23 درصد و
حجم فضاي خالي آن6/4 متر مكعب باشد
حجم كل سنگ را حساب كنيد.
8- درياچه ي سبلان چگونه بوجود آمده است؟
9 – در مقطع يك رودخانه ي مستقيم،
بيشترين سرعت جريان آب،در كدام قسمتهاي آن مي باشد
10-تخلخل در رسوبات و سنگ ها،
به كدام عوامل بستگي دارد؟(ذكر دو مورد كافي است)
11- علت هر يك از موارد زير را بنويسيد:
الف – آب از دهانه چاه آرتزين ، خود بخود بيرون مي ريزد.
ب- تشكيل درياچه ي ولشت
12- پوشش گياهي در يك منطقه چه تاثيري
برمقدار آبدهي رودخانه دارد؟
13- دو ويژگي آب سخت را بنويسيد.
14-راه هاي گوناگون تشكيل درياچه رابنويسيد.
(ذكر چهار مورد كافي است)
15- دو عامل موثر در بالا رفتن سطح ايستابي را بنويسيد.
16- هر گاه مقدار "گياخاك" و "شيب بستر رود" افزايش يابد،
هر كدام از اين عوامل چه تاثيري در سرعت آب رودخانه دارد؟
17- در منطقه اي ،يك لايه از سنگ هاي كربناتي
در بين دو لايه ي رسي قرار دارد.در صورت ايجادآبخوان:
الف- آبخوان ايجاد شده چه نام دارد؟
ب- ويژگي هاي آب هاي موجود در اين آبخوان را بنويسيد.
18-مفهوم كلي تخلخل سنگ چيست؟
19- آيا لزوما هر سنگ متخلخل داراي نفوذپذيري است؟
علت راتوضيح دهيد.
20- در منطقه ي "تهويه" آب به صورت معلق فضاهاي خالي
خاك و سنگ ديده مي شود.علت اين امر چيست؟
21- درياچه ها از راه هاي گوناگون تشكيل مي شوند.
دو نمونه از اين راه ها را بنويسيد.
22- اگر سطح زمين داراي خاك متراكم باشد ،
چه تاثيري بر ميزان رواناب دارد؟
23- مسير حركت آب هاي زير زميني به چه شكلي است؟
24- از تراكم يخ حبابدار ،كدام يخ حاصل مي شود؟
25- درياچه ي سبلان چگونه تشكيل مي شود؟
26- حفر چاه آب در كداميك از زمين هاي زير مناسب است؟
علت را بنويسيد.
الف – رسي ب – آبرفتي
27- چاه آرتزين را در چه نوع آبخواني حفر مي كنند؟
علت اينكه آب از دهانه اين گونه چاه ها خود بخود بيرون مي ريزدرا توضيح دهيد.
28- آب سخت معمولا در چه سنگ هايي تشكيل مي شود؟
29- نفوذ پذيري سنگ ها به چه عواملي بستگي دارد؟
.
ماهوارههای جی پی اس
۲۴ عدد ماهواره جیپیاس در مدارهایی بفاصله ۲۴۰۰۰ هزار مایل از سطح دریا گردش میکنند. هر ماهواره دقیقاً طی ۱۲ ساعت یک دور کامل بدور زمین میگردد. سرعت هریک ۷۰۰۰ مایل بر ساعت است. این ماهوارهها نیروی خود را از خورشید تأمین میکنند. همچنین باتریهایی نیز برای زمانهای خورشید گرفتگی و یا مواقعی که در سایه زمین حرکت میکنند بههمراه دارند. راکتهای کوچکی نیز ماهوارهها را در مسیر صحیح نگاه میدارد. به این ماهوارهها NAVSTAR نیز گفته میشود.
در اینجا به برخی مشخصههای جالب این سیستم اشاره میکنیم:
* اولین ماهواره جیپیاس در سال ۱۹۷۸ یعنی حدود ۳۵ سال پیش در مدار زمین قرار گرفت.
* در سال ۱۹۹۴ شبکه ۲۴ عددی NAVSTAR تکمیل گردید.
* عمر هر ماهواره حدود ۱۰ سال است که پس از آن جایگزین میگردد.
* هر ماهواره حدود ۱۰۰۰ کیلوگرم وزن دارد و طول باتریهای خورشیدی آن ۵.۵ متر است.
* انرژی مصرفی هر ماهواره، کمتر از ۵۰ وات است.
اين بخش همان بخش ماهواره هاي موجود درفضا مي باشد اين ماهواره ها سيگنالهايي با مشخصات ذيل ارسال مي كند دونوع اطلاعات مربوط به محاسبه نقاط عبارتند از:
1-اطلاعات تقويم نجومي مربوط به موقعيت تقويمي ماهواره ها مي باشد با دريافت اين اطلاعات سيستم گيرنده GPS ماهوارههايي كه بهترين اطلاعات را ارسال مي كنند تشخيص مي دهد و انتخاب مي كند( ازنظر موقعيت هندسي)
2) اطلاعات جدول نجومي براي عمليات ناوبري استفاده مي شود و بسيار دقيق است اين جداول نيز حاوي مختصات مكاني دقيق ماهواره اي GPS و زمان ساعت ماهواره ها ميباشد.
.جیپیاس چگونه کار میکند
ماهوارههای این سیستم، در مدارهای دقیق هر روز ۲ بار بهدور زمین میگردند و اطلاعاتی را به زمین مخابره میکنند. گیرندههای جیپیاس این اطلاعات را دریافت کرده و با انجام محاسبات هندسی، محل دقیق گیرنده را نسبت به زمین محاسبه میکنند. در واقع گیرنده زمان ارسال سیگنال از ماهواره را با زمان دریافت آن مقایسه میکند. از اختلاف این دو زمان، فاصله گیرنده از ماهواره تعیین میگردد. این عمل را با دادههای دریافتی از چند ماهواره دیگر تکرار میکند و بدین ترتیب محل دقیق گیرنده را با تقریب ناچیز معین میکند.گیرنده به دریافت اطلاعات همزمان از حداقل ۳ ماهواره برای محاسبه ۲ بعدی و یافتن طول و عرض جغرافیایی، و همچنین دریافت اطلاعات حداقل ۴ ماهواره برای یافتن مختصات سه بعدی نیازمند است. با ادامه دریافت اطلاعات از ماهوارهها گیرنده اقدام به محاسبه سرعت، جهت، مسیرپیموده شده، فواصل طی شده، فاصله باقی مانده تا مقصد، زمان طلوع و غروب خورشید و بسیاری اطلاعات مفید دیگر، مینماید.
امواج ماهواره ها متشكل ازامواج حامل باند L مدوله شده با يك كداستاندار كد (C/A2ويك كد دقيق (كد P(3) ويك كددريانوردي ومختصات ماهواره به صورت توابع زماني مي باشد كه دربر آن گيرنده هاي شخصي تفاوتهاي زماني بين وردوي كدهاي C/A را اندازه گيري ميكنند اگردراثر دخالت كنترل زميني درانطباق زماني خطايي بوجود نيايد گيرنده هاي شخصي ازدقتي حدود 15 متر برخوردار خواهند شد.
دوكدC/A, P دقيق است و مربوط به مسائل نظامي است وكد C/A استفاده عمومي دارد و دقيق نمي باشد ماهواره GPS اطلاعات مذكور را توسط سيگنالهاي با فركانس 1575HZ )L1 و (1227GHZ) L2 ارسال مي كنند هرماهواره داراي آنت هليكس 12 آراه است قدرت سيگنال روي آنتن براي سيگنال dbLI 58 . براي سيگنال dbL2 /35 مي باشد و قدرت آنت ماهواره بصورت ايزو تدوپيك حداقل db 50 مي باشد كدهاي C/A,P ازتنوع كدهاي شبه تصادفي (13) هستند
مفهوم كلي ناوبري راديويي بستگي به انتقال همزمان سيگنالهاي راديويي دارد اگر سيگنالهاي راديويي دقيقاً بطورهمزمان بطور فرستاده نشوند گيرنده نمي تواند بطوردقيق موقعيت را محاسبه نمايد كنترل زميني دراثر تاثيرگذاري بعضي ازماهواره ها درارسال سيگنال هاي C/A كمي قبل يا بعداز ساير ماهواره ها دخالت مي كند دخالت عمدي اصلي , هما ن دسترسي موردي (4) به شمار مي رود .
گيرنده هاي شخصي ميزان خطا را تشخيص نمي دهند. بلكه بطورتصادفي بين 15تا 100 متر دقت تغيير مي يابد .البته دخالت عمدي برروي گيرنده هاي نظامي اثر نمي گذارد .منبع خطاي ديگر وجود كه برروي فركانس سيگنال گيرنده هاي شخصي اثرمي گذارد كه دخالت يونسفر ناميده مي شود .
زماني كه يك سيگنال راديويي ازبين الكترونها ي آزاد يونسفر عبورمي كند تاخير اندكي بوجود مي آيد برحسب مدت زماني تاخير كه بوسيله الكترون هاي آزاد بوجود مي آيد ماهوارههاي GPS كدP را روي دوموج راديويي با فركانس هاي مختلف ارسال مي كند كه L1,L2 ناميده مي شود .يك سيگنال به هنگام عبور ازيونسفر بيشتر ازديگري به تاخير مي افتد.
گيرنده هاي گران قيمت هردوفركانس را رديابي مي كنند و اختلاف وردي بين L1,L2 اندازه مي گيرند مدت زمان تاخيري را محاسبه مي كنند كه الكترونها ي آزاد ي بوجود مي آورند وتصحيحات لازم را براي تاخير يونسفر انجام مي دهند. گيرنده هاي شخصي نمي توانند تاثير دخالت يونسفر را تصحيح كنند زيرا كدهاي C/A فقط برروي فركانس L1 فرستاده مي شوند نوعي گيرنده هاي تخصصي وجوددارد كه به عنوان گيرنده هاي بدون كدشناخته شده اند ودقت فوق العاده اي دارند كه درآن بطورغيرمستقيم ازكد P استفاده مي شود گيرنده ها ارزش كدP را مشابه آنچه كه گيرنده هاي نظامي تشخيص مي دهند نمي شناسند بنابراين دقت آنها با استفاده ازروش هاي خاص پردازش سيگنال بدست مي آيد آنها كد P رابراي چندروز دريافت كرده وپردازش مي نمايند وپس از انجام محاسباتي چندمي توانند موقعيت نقاطي را تهيه كند كه با دقت mm 10 با استفاده از3يا4 ماهواره عملي مي باشد .
البته اين گيرنده بيشتر براي تعيين موقعيت دركارهاي نقشه برداري بكار مي رود زيرا بايدچند روزبطور مداوم درآن نقطه اطلاعات دريافت و پردازش شود.
روش تعيين موقعيت توسط GPS
اگرفاصله ما ازماهواره 1 درحدود 10 كيلومتر باشد بنابراين مكان ما درفضا برمحيط كرده به مركزيت ماهواره اوشعاع 10 كيلومتر منطبق مي باشد حال فرض مي كنيم فاصله ما ازماهواره 20 درحدود 11 كيلومتر باشد دراين حالت نيز مكان ما درفضا برروي محيط كره اي به مركز ماهواره 2 وشعاع 11 كيلومتر واقع است فصل مشترك اين دوكره مي تواند يك دايره باشد كه مكان ما بطورقطع برروي محيط اين دايره قراردارد .
حال اگر ماهواره سوم را نيز درنظربگيريم كه فاصله اش با ما 12 كيلومترباشد دراين صورت فصل مشترك كره مربوط به ماهواره 3 با فصل مشترك كره هاي ماهواره اي 1و2 حداكثر دونقطه مي باشد كه قطعاً يكي ازاين دو مبين مكان واقعي ما خواهد بود.اما بطورقطعي يكي از اين دو نقطه نامعقول مي باشد .
بطورمثال داراي ارتفاع بيشتري از سطح زمين است . لذا كامپيوترهاي داخل گيرنده هايGPS با استفاده ازتكنيك هاي گوناگون قادر به تشخيص نقطه غلط مي باشند.
ازنظر تئوري با استفاده از3 ماهواره مي توانيم مكان خودرا به دست آوريم ولي به دليل فني اگرچنانچه ماهواره چهارم را همانند ماهواره هاي 1و2 انتخاب كنيم بطورقطع فصل مشترك اين چهار كره يك نقطه خواهد بود واين نقطه مختصات مكاني مارا نشان مي دهد استفاده كنندگاني كه درارتفاعي مششخص قراردارند (مانندكشتي هايي كه درسطح دريا واقع باشند)به سهولت ميتوانند با استفاده ازدوماهواره مكان خودرا تعيين نمايند .
دراين حالت كره زمين را مي توان جايگزين ماهواره سوم كردوازيك مرحله محاسبه مسافت صرفنظر نمود بدين ترتيب اين فرصت جهت انجام سايرمحاسبات قابل بهره برداري بوده وعملاً مكان يابي افزايش مي يابد .
بطورخلاصه مي توان بيان كرد كه مبناي كار GPS استفاده ازماهواره به عنوان مرجعي جهت يافتن موقعيت درهرنقطه زمين مي باشد ساير مسايل اين سيستم صرفاً جزئيات تكنيكي هستند كه به سرعت و دقت وسهولت عمل موقعيت يابي كمك مي كند.
روش محاسبه مسافت ازماهواره
درسيستم موقعيت ياب جهاني GPS قدم اساسي دانستن ميزان مسافت ازماهواره است بنابراين استفاده ازتكنيك هاي پيشرفته به منظور محاسبه مسافت امري اجتناب ناپذير است ايده اصلي اين موضوع براساس همان معادله سرعت نوردرمدت زمان تاخيراستواراست سيستم GPS بدين صورت كارمي كند كه گيرنده كاربر مدت زماني را كه طول ميكشد تا امواج راديويي ازماهواره به اوبرسد را اندازه گيري مي كند.
همانطوركه مي دانيد امواج راديويي با سرعت نورحركت مي كند وبدين ترتيب با حاصلضرب اندزه گيري شده درسرعت نور مسافت خود را تاماهواره بدست ميآورد و اين كارحداقل بايستي براي 3 ماهواره مشخص، صورت گيرد بنابراين بايد براي اندزه گيري زمان رسيدن به سيگنال ازساعتهاي خيلي كوتاه باشند زيرا امواج با داشتن سرعت نورخيلي سريع حركت مي كنند.
مثلاً اگرماهواره اي دقيقا دربالاي سرما باشد حدود 60 ميلي ثانيه طول مي كشد تا امواج راديويي آن به ما برسد دقت ساعت گيرنده هاي GPS حدود نانو ثانيه مي باشد. يك اختلاف زماني بين كپي كدGPS ايجاد شده دربرگيرنده بااصل كد رسيده ازماهواره وجود دارد كه با ضرب كردن آن درسرعت نور, شبه فاصله به دست مي آيد اين روش با هردو كد A/C,P امكان پذيرهستند .
كدهاي توليدشده دربرگيرنده ازساعت خودگيرنده منتج مي شوند وكدهاي ارسالي ماهواره نيز توسط ماهواره ايجاد ميشود .
خطاي زماني درهردوساعت گيرنده وماهواره باعث مي شود كه فاصله اندازه گيري شده با فاصله هندسي بين ماهواره و گيرنده فرق داشته باشد اين ساعتها بسيار دقيق وگران قيمت ميباشند وماهواره ها جهت قابليت اطمينان بيشتر داراي 4 ساعت اتمي هستند ولي در گيرنده ها به دليل گران قيمت بودن اين ساعتها نمي توان ازآنها استفاده نمود لذا ازساعتهاي ارزانتري استفاده مي شود كه درعمل ايجاد اختلاف جزئي دراندازه گيري زمان مي نمايند .البته با استفاده از راه حلهايي تصحيح صورت مي گيرد:
مزاياي سيستم GPS
× دقت بسيارزياددرموقعيت يابي
× داشتن پوشش جهاني
× دارا بودن زمان بندي دقيق
× نداشتن هيچ گونه هزينه براي استفاده كنندگان
× تعيين سرعت درسه محور مختصات
× قابليت دسترسي هميشگي
× قابليت كاربردي در هرشرايط آب وهوايي
× عدم محدوديت دربكارگيري همگاني
× دقت نسبي IPPM براي طولهاي كوتاه از1 تا 100 كيلومتر.
× تعيين سرعت درسه محور , زمان , تعيين فاصله سمت وگراي ونقطه مبداء .مقصود
× توانايي ديد همزمان با يك گيرنده
ماهواره ابتدا اطلاعات وداده هاي ناوبي رابه پنج ايستگاه كنترل كه درمناطق كلردواسپرينگ(5) كو آجالين (6) ديه گوگارسي)(7) آسنشن(8) و هاوايي (9) قراردارند ارسال مي كند كه درواقع اين سيگنال ها ماهواره ها را رديابي (10) مي كنند.
سپس اين ايستگاهها اطلاعات خودرا به ايستگاه كنترل ماهواره (ايستگاه اصلي كه همان كلرادواسپرينگ ميباشد) ارسال كنند كه وظايف آن پردازش داده ها ارسال به ماهواره و نظارت بركنترل روزانه ماهواره است سپس اين داده ها به سه آنت زميني ديگر ارسال مي شود كه توسط اين آنتها اطلاعات كنترل شده به ماهواره جهت تصحيح جهت ساعت ماهواره وفرامين ودستورات تله منزي ارسال مي شود به اين كار اصطلاحاً ataupload شدن ماهواره گفته مي شود.
انواع گیرندههای جیپیاس
گیرندههای جیپیاس انواع گوناگونی دارند و انتخاب هرکدام از آنها بستگی به موارد استفادهٔ شما دارد؛ برای نمونه این که میخواهید در داخل خودرو آن را نصب کنید یا اینکه آن را در کوله پشتی خود قرار دهید گزینههای متعددی را پیش روی شما میگذارد.
گیرندهٔ بیسیک جیپیاس _ بیسیک: این گیرندهها در واقع از سادهترین و کم قیمتترین گونهها هستند (اغلب کمتر از $100 us) یک گیرندهٔ بیسیک (پایه) میتواند بسیار دقیق تر از گیرندههای گران قیمت باشد، اما باید این مساله را هم در نظر داشت که این گیرندهها بسیاری از ویژگیهای دستگاههای گران قیمت را ندارند. ویژگی قابل توجهی که کمبود آن بیشتر حس میشود، نداشتن قابلیت نقشه برداری یا Mapping است که بعدا شرح داده خواهد شد. در زیر تعدادی از امکانات این گیرندههای ساده آمده است:
- موقعیت یابی؛ تعیین طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی که در واقع ویژگی اصلی یک گیرندهٔ جیپیاس است.
- تعیین جهت؛ با یک قطب نما ی الکترونیکی.
- تعیین ارتفاع از سطح دریاهای آزاد؛ البته باید توجه داشت که دقت در اندازه گیری ارتفاع به خوبی دقت در موقعیت یابی نیست.
- زمان دقیق.
- موقعیت ماهوارهها و قدرت سیگنال ها.
- توانایی محاسبهٔ مسافت پیموده شده.
- توانایی ذخیره سازی مسیر پیموده شده ؛ که با استفاده از نقطه گذاری در صفحهٔ نمایشگر انجام میشود.
- توانایی هدایت و مسیر یابی.
- یافتن مسیری که در گذشته آن را پیموده اید.
• گیرندههای دستی جیپیاس _ نقشه بردار: همانطور که از نام این گیرنده بر میآید گیرندهٔ نقشه بردار از قابلیت نمایش نقشه برخوردار است. این گیرندهها ابعاد بزرگ تری نسبت به گیرندههای قبلی دارند. با اتصال این گیرنده به یک رایانه شخصی نقشهٔ دلخواهتان را به گیرنده میدهید. جزئیات نقشه نیز بستگی به اندازه و نیز رزولوشن نمایشگر دارد. این گیرندهها فشارسنج، قطب نمای الکترونیکی، بازی و سالنامه هم دارند. اگرچه این گیرندهها باید خیلی گران قیمت تر از نمونهٔ قبلی باشند، ولی افزایش قیمت نسبتاً کمی دارند و افزودن یک نمایشگر بزرگ تر برای شرکت تولید کننده هزینهٔ زیادی را در بر ندارد. قیمت این گیرندهها از 150 دلار آمریکا شروع میشود. نقشههایی که قابلیت بار کردن (upload) داشته باشند در یک سیدی قرار دارند که در هنگام خرید دستگاه به شما داده میشود. با استفاده از نصب نرم افزار نقشه در رایانه شخصی خود میتوانید به انتخاب یک یا چند مسیر بپردازید و بعد از علامت گذاری نقشه آن را به گیرندهٔ نقشه بردار خود بدهید. ولی در این میان باید توجه کرد که دستگاههای دستی، ظرفیت محدودی دارند و تنها مقدار مشخصی از اطلاعات را میتوانید در آنها ذخیره کنید. مدلهایی از این گیرندهها وجود دارند که میتوان به آنها کارت حافظه اضافه کرد (که معمولاً از حافظهٔ SD یا از حافظهٔ CF استفاده میشود). پس اگر به ذخیرهٔ مقدار بیشتری از اطلاعات نیاز دارید به یک کارت حافظه هم احتیاج پیدا میکنید. یک دستگاه پیدیای
• گیرندههای جیپیاس برای خودرو: این گیرندهها بزرگ تر از گیرندههای دستی هستند و نمایشگری نسبتاً بزرگ دارند تا راننده در هنگام رانندگی به سادگی آن را بخواند. این گیرندهها با استفاده از برق خودرو کار میکنند و بنابراین تنها در داخل خودرو قابل استفاده هستند. ویژگی جالبی که معمولاً در این دستگاهها وجود دارد، راهنماییهای صوتی دستگاه است و به راننده اجازه میدهد بدون اینکه چشم خود را از جاده بردارد، با گوش دادن به صدای دستگاه طبق نقشه پیش برود. قیمت این دستگاه از 500 دلار آمریکا شروع میشود. بسیاری از کارخانههای تولید خودرو با سفارش مشتری، یک دستگاه جیپیاس بر روی خودروهای فروشی خود نصب میکنند. آنها ثابت هستند و از زیبایی و نیز ایمنی بیشتری برخوردارند. قیمت تمام شدهٔ آنها بیشتر از گیرندهٔ جیپیاس ای است که بعدا خودتان در خودرو نصب میکنید.
• گیرندهٔ جیپیاس برای یک دستگاه پیدیای: برتری استفاده از یک دستگاه پیدیای (PDA) بهعنوان یک جیپیاس، نمایشگری بزرگ است که افزون بر راحتی در مطالعهٔ نقشه، جزئیات بیشتری را نیز قابل مشاهده میسازد. همچنین همانند جیپیاسهایی که در داخل خودرو نصب میشوند، میتوانند به صورت صوتی راهنمایی کنند. برای استفاده از یک دستگاه پیدیای بهعنوان جیپیاس و اتصال پیدیای به گیرندهٔ جیپیاس چندین راه مختلف وجود دارد:
- استفاده از Sleeve: وسیلهای است که با قرار دادن پیدیای در آن، عملکردهای متفاوتی را میتوان برای پیدیای فراهم ساخت. برای این کار به حافظهٔ CF و یا اسلات PCMCIA هم احتیاج داریم. یک Sleeve میتواند کارت حافظهٔ اضافی، باتری اضافی، یک دوربین و یک تلفن را به دستگاه شما متصل کند و مهم تر از همه بهعنوان یک گیرندهٔ جیپیاس برای دستگاه شما عمل کند. همچنین یک اسلات CF دیگر هم برای شما فراهم میکند که این اجازه را به شما میدهد تا بتوانید به کارهای دیگری در کنار استفاده از جیپیاس بپردازید. عملکرد یک Sleeve جیپیاس درست همانند عملکرد یک CF جیپیاس است.
- حافظهٔ CF: یکی از حافظههای متداول برای پیدیای است که میتواند مستقیما بهوسیلهٔ اسلات مخصوص CF که در پیدیای وجود دارد یا با استفاده از Sleeve به دستگاه متصل شود. یک کارت CF جیپیاس انتخاب نسبتاً ارزان قیمتی است. ولی مشکلی در اینجا وجود دارد و آن این است که یک CF جیپیاس به سرعت باتریهای پیدیای شما را مصرف میکند و باید به فکر چاره باشید.
- بلوتوث جیپیاس: فن آوری بلوتوث این اجازه را به ما میدهد ارتباطی بدون سیم را بین چند دستگاه فراهم کنیم. شما میتوانید پیدیای خود را در دست گرفته و به گیرندهٔ جیپیاس ای که در کوله پشتی تان قرار داده اید بصورت بی سیم متصل شوید. استفاده از یک بلوتوث جیپیاس همچنین برای داخل خودرو بسیار مناسب است چرا که با قرار دادن آن در جلوی داشبورد دید بهتری از آسمان را برای گیرندهٔ تان فراهم میکنید. o اتصال پیدیای به گیرندهٔ دستی جیپیاس با استفاده از کابل: به بیشتر گیرندههای دستی، کابلی جهت اتصال به پیدیای وصل میشود. با این روش میتوانید با قیمتی مناسب هم در داخل خودرو و هم در خارج آن از دستگاه موقعیت یاب خود استفاده کنید. دستگاه پیدیای با نمایشگر خوب و نسبتاً بزرگی که دارد برای مشاهدهٔ نقشهها مناسب است.
- اتصال پیدیای به گیرندهٔ جیپیاس خودرو با استفاده از کابل: میتوانید با انتخاب گیرندهها ی موسوم به موشواره (mouse) برای خودرو و یک پیدیای از یک جیپیاس خوب بهره مند شوید. اگر میخواهید از جیپیاس خود تنها درون خودرو استفاده کنید، این مورد بهترین انتخاب است. گیرندهٔ موشواره برق خود را از خودرو تأمین میکند و باتریهای پیدیای شما بیشتر دوام خواهند آورد. همچنین این گیرنده یک کابل دوشاخه (Y) دارد که برق پیدیای شما را نیز تأمین میکند. گذشته از این ها، ویژگی بسیار خوب گیرندههای موشواره، حداقل قیمت آنها است.
• گیرندهٔ جیپیاس برای رایانه کیفی (لپتاپ): تقریباً همانند یک گیرندهٔ جیپیاس برای دستگاه پیدیای است با این تفاوت که در اینجا دیگر نیازی به استفاده از Sleeve یا چیزی شبیه به آن نیست. بخاطر داشته باشید که اگر شما بخواهیداز یک CF جیپیاس بهعنوان گیرندهٔ لَپتاپ خود استفاده کنید، CF جیپیاس شما با اتصال مستقیم به لپتاپ از آن بیرون میزند و بنابراین اگر بخواهید در حالی که روی صندلی خودرو نشسته اید از جیپیاس هم استفاده کنید ،گیرندهٔ جیپیاس شما دید خوبی از آسمان نخواهد داشت و به خوبی وضعیتی که گیرنده را مستقیما زیر آسمان قرار میدهید عمل نخواهد کرد.
اصول كارگيري GPS
وظيفه يك گيرنده GPS درست بعداز روشن شدن آن را مي توان بصورت زير خلاصه كرد.
الف) نرم افزار سيستم بايدبتواند ماهواره هاي موجود درديد كاربر را تعيين كند و سپس ازبين ماهواره ها , چهار ماهواره را كه داراي بهترين آرايش هندسي هستند به منظورمينيمم شدن خطاي فاصله منبعي انتخاب كند.
مل تعيين كابل ماهواره هاي موجود درديد كاربراغلب توسط اطلاعات قبلي موجود درحافظه خراب نشدني دستگاه (14) انجام مي شود اگرچنين اطلاعات معتبري درحافظه نباشد سيستم بايد عمل جستجو را برروي تك تك 24 ماهواره GPS انجام داده وليستي ازماهواره هاي در ديدتهيه كند كه مسلماً اين كاروقت زيادي ازگيرنده را پس ازروشن شدن به خوداختصاص مي دهد .
ب) پس ازتعيين 4 ماهواره موردنظر بايدسيگنال آنها را بدست آوريم .اين كار با ساختن كدشبه تصادفي نظير كدماهواره موردنظر درگيرنده وانجام عمل همبستگي با سيگنال رسيده انجام مي شود .كد داخلي گيرنده را آنقدر شيفت زماني مي دهيم تا خروجي همبستگيساز ماكزيمم گردد. دراين صورت كد بدلي وكد دريافتي ازماهواره كاملاً سنكرون هستند .به اين عمل , جستجوي سيگنال ماهواره درحوزه زمان مي گويند:
لازم به ذكراست كه بايستي عمل جستجو در حوزه فركانس نيز انجام شود ازآنجا كه ماهواره هاي GPS درمدار زمين ثابت (ژئو سنكرون)قرار نداشته ونسبت به زمين درحال حركت هستند وهمچنين چون گيرنده نيز معمولاً روي يك جسم متحرك نظيراتومبيل ويا هواپيما نصب مي شود درنتيجه فركانس دقيق كاربر ارسالي به علت اثر دوپلر ,مشخص نيست پس بايد فركانس كاربر محلي را نيز آنقدر تغيير دهيم تا خروجي همبستگي ساز ازحد آستانه اي بيشتر شود.و نهايتاً فركانس كاربر نيز با فركانس دريافتي سنكرون شود .
ج) پس از عمل جستجو وارد مرحله رديابي سيگنال مي شويم دراين مرحله اولاً هدف اين است كه سيگنال سنكرون توليد شده دربرگيرنده همچنان با سيگنال ماهواره سنكرون بماند اين عمل توسط يك حلقه كنترلي خاص تحت عنوان COSTASLOOP كه درواقع يك نوع خاص (15) VCO انجام مي شود .ثانياً عمليات دمودلاسيون (16) BPSK سيگنال رسيده اطلاعات ناوبري D(t) و عمليات شبه فاصله سنجي (تعين فاصله كاربر وماهواره توسط زمان انتشار سيگنال ) نيز دراين مرحله انجام شود.
د) مراحل بوت بايدعيناً براي 3 ماهواره ديگر انجام شود. درنهايت چهار شبه فاصله كه ازمراحل فوق محاسبه شده است دراختيار داريم . حال نرم افزار گيرنده بايدبتواند به كمك اين چهارشنبه فاصله يك دستگاه چهار معادله وچهار مجهول را حل كند واين معادلات طول وعرض جغرافيايي, ارتفاع وهمچنين زمان دقيق را بدست آورد ازمراحل چهارگانه فوق مراحل الف و د بيشتر به جنبه هاي نرم افزاري يك گيرنده برمي گردد.
كاربردهای GPS چیست؟
بطوركلي ازمهمترين زمينه هاي كاربد GPS مي توان به مواردزير اشاه كرد.
الف – درزمينه هاي نظامي
1- كاربردهوايي : ازهدايت موشك ها تا تمام هواپيماهاي جنگنده و بمب افكن , هلي كوپتر .موشك كروز , چتر بازي و پروازهاي نظامي و ....
2- كاربرد هاي دريايي: زيردريايي , كشتي و تمام انواع قايق ها ودريانوردي نظامي .
3- كابردهاي زميني : مكان توپخانه ها, ناوبري خودروها , هدايت پياده نظام , سيستم موشك زمين به زمين , شناخت نوع وجنس خاك .
ب: كاربرد هاي نقشه برداري :
از GPS به طريق مختلف درنقشه برداري مي توان استفاده كرد .مهمترين كاربردهاي GPS درنقشه برداري عبارتنداز :
1) نقشه برداري هيدرو گرافيك .
2) نقشه برداري سينما تيكي خيلي دقيق برروي زمين .
3) فتو گرامتري بدون كنترل زميني
4) انبوه سازي شبكه ژئو دتيك
5) نقشه برداري كارامتري
6) فتو گرامتري بصورت REAL .TIME
ج: كاربردهاي تجاري :
1)ناوبري هوايي : دردهه هشتاد , چهل سال پس از كنوانسيون شيكاگو كه منجر به تأسيس سازمان بين المللي هواپيماهاي كشوري ايكائو گرديد نگراني جامعه هواپيمايي ازمحدوديتهاي سيستم هاي ناوبري موجود به طور روزافزوني افزايش يافت .
پيش بيني هاي به عمل آمده نيز نشان دهنده رشدسريع مسافرت هاي هوايي تاسال 2001 خصوصاً درمناطقي مانند آسيا , اقيانوسه بودتعداد 18 ميليارد مسافر وبيش از 10000هواپيما ي درحال تردد درهرلحظه اين نگراني را تاييد مي نمود .لذا پيشنهاد شد كه ازتكنولوژي ماهواره براي مبادله صوتي وداده هاي موردنياز با خطوط ارتباطي مستقيم از هواپيمابه ماهواره وازآن طريق به كنترل ترافيك هوايي استفاده شود. دراين حالت محدوديت ديد مستقيم درسيستم هاي (17) VHF و كيفيت درسيستم هاي (18) HF وجودندارد بعلاوه دريك مجموعه واحد مي توان بصورت همزمان داده هاي ضروري هواپيما مانند مشخصات پرواز, ارتفاع , سرعت و جهت را نيز به كنترلر مراقب پرواز اطلاع داد واز اين طريق خطاي انتقال صحيح اطلاعات ناشي از عوامل انساني دروقوع سوانح را به كلي ازبين برد.
امروزه تئوري پرواز آزاد انقلابي درصنعت حمل ونقل هوايي بوجود آورده است درپرواز هاي آزاد با توجه به قابليت انعطاف سيستم هاي ناوبري ونظارت مي توان به جاي استفاده ازمسيرهاي ثابت هوايي آنها را بصورت كاملاً ديناميكي بهينه نمود اين ايده جالب بهره برداري بسيارموثر ازفضا را دارد .بنابراين امروزه شركت هاي بزرگ هواپيما سازي مشغول نصب سيستمهاي GPS برروي هواپيما ها مي باشند .
2- ناوبري دريايي : درناوبري دريايي براي تعيين مسير , نقاط مبداء ومقصد وغيره از GPS مي توان بهره گرفت .
د: كاربردهاي همگاني :
سيستم موقعيت ياب GPS كاربرهاي همگاني نيز دارد كه ازمهمترين اين كاربردها مي توان به موارد زيراشاره كرد.
1- حركت درفضاي باز: حركت درمناطقي كه راههاي چندان مناسبي ندارد يا به كلي فاقد راه است .گيرنده GPS بسيارارزشمند خواهدبود.
2- ماهيگيري
3- پروازبا گلايدر .
4- استفاده حرفه اي درعمليات زميني
5- اسكي , كوهنوردي
6- قايقراني
7- عمليات جستجو و نجات
8- حركت اتومبيل درجاده
9- مسابقات اتومبيل راني رالي
البته كاربرهاي GPS روزبه روز بيشتروبيشتر مي شود ونيزنبايد اين نكته را ازنظر دورداشت كه اين سيستم با تمام مزاياي خودممكن است دچار اختلال گردد ويا گيرنده اي كه دردست شماست دچارخرابي گردد .پس بايدروشهاي موقعيت يابي كلاسيك را كه كار با قطب نما ونقشه است ازيادنبرد واول اين روش را يادگرفت وبعدبسراغ GPS رفت تا درمواقع نيازدچار وابستگي به سيستم موقعيت يابي جهاني نباشيم .
البته مطالب گفته شده دراين مقاله بطور كامل تمام جزئيات را موردبررسي قرار نداده .زيرا بسياري ازموارد مسائل فني ويا محرمانه سيستم مي باشد كه كمتر دردسترس افرادعادي مي باشد و نيز بررسي آن نياز به دانستن بساري ازروابط پيچيده فيزيك و.... دارد.
منبع : نشریه الکترونیکی جغرافیای ایران ازوبلاگ عباس ممقانی
مقدمه:
دانشمندان قرن نوزدهم، خورشيد را سرچشمه جويباري از ذرات ابرگونهاي كه در فضاي بين سيارات روان است، تصور ميكردند و ميگفتند كه پديدههايي مانند «شفقهاي قطبي» از برخورد اين ذرات با جو زمين پديد ميآيند.
نتايج حاصل از بررسي گيسوي ستارگان دنبالهدار بر نظريه «گسيل ذرات خورشيدي» نيرو بخشيد و در سال 1958 اي.ان.پاركر ثابت نمود كه ذراتي از تاج خورشيدي جدا گرديده و از هر سو در فضاي بين سيارات به حركت در ميآيند و پديدهاي را به نام «باد خورشيدي» به وجود ميآورند. دماي فوقالعاده زياد تاجهاي خورشيدي، موجب به وجود آمدن فشار زياد شده و به جريان به سمت بيرون مواد خورشيدي ميانجامد. از آن جايي كه هيچ مانع خارجي در سر راه اين مواد وجود ندارد، لذا از سرعت جريان آنها كم نميشود و مانند گلولهاي كه در سراشيبي است، همچنان به راه خود ادامه ميدهند. منشا اين پديده، تاج خورشيدي است، كه بنابر خصوصيت خود همواره در حال انبساط و پراكنده كردن بوده و براي جايگزيني مواد از دسته رفته، از لايههاي زيرين خويش تغذيه ميكند. اما اين كه مكانيسم تغذيه دقيقاً چگونه عمل ميكند، هنوز به درستي روشن نيست.
ويژگيهاي باد خورشيدي
باد خورشيدي به طور پيوسته و با سرعت بين 200 تا 900 كيلومتر در ثانيه در فضاي ميان سيارات ميوزد (رقم بين 400 تا 500 كيلومتر در ثانيه را ميتوان سرعت متوسط بادهاي خورشيدي محسوب داشت) و ذراتي كه به وسيله باد خورشيدي حمل ميشوند حدود 4 تا 5 روز وقت لازم دارند تا به زمين برسند. باد خورشيدي شامل تعدادي الكترون و پروتون همراه با مقدار كمي يونهاي سنگين ميباشند. مهمترين ذرات باد خورشيدي در فاصله خورشيد تا زمين را ذرات آلفا (هسته هليوم) تشكيل ميدهند كه حدود 4 تا 5 درصد مجموع ذرات را به خود اختصاص دادهاند. تراكم متوسط اين ذرات چيزي حدود در متر مكعب است كه اين رقم با فاكتوري معادل بيش از صد در تغيير است.
دماي ذرات باد خورشيدي در نزديكيهاي زمين چيزي حدود 100000 كلوين است. با اين ترتيب ظاهراً زمين در لفافي از ذرات بسيار گداخته، و بسيار رقيق پوشيده شدهاست. اين وضعيت نشان ميدهد كه خورشيد از جرم خود حدود 1000 ميليون كيلوگرم در ثانيه ميكاهد و آن را به پديدهاي به نام باد خورشيدي مبدل ميسازد. با اين روند مدتي معادل سال وقت لازم است تا تمام جرم خورشيد بر باد رود! جالب اين جاست كه اين مدت تقريباً 10000 بار طولانيتر از مدت زمان آغاز پيدايش و فعاليت خورشيد تا زمان حاضر است.
شفقهاي قطبي
شفقهاي قطبي يكي از طبيعيترين و زيباترين پديدههاي جو زمين است. پديده مزبور عبارت از ذرات بارداري هستند كه از خورشيد به سوي لايههاي زيرين جو زمين سرازير ميشوند و روشنيهايي را كه كلاً شفقهاي قطبي نام دارند پديد ميآورند.
شفق قطبي با نورهاي قطبي، به بهترين صورت از حدود عرض جغرافيايي دايرهي اقيانوس منجمد شمالي (يا منجمد جنوبي) ديده ميشود. نورهاي قطبي درست همانند تابشهاي رنگي در آسمان هستند. نورهاي قطبي در اثر الكترونهايي كه در طول خطوط نيروي ميدان مغناطيسي زمين حلقه ميزنند، به وجود ميآيند. اين حلقههاي الكتروني وارد جو زمين ميشوند و باعث ميگردند كه گازهاي رقيقي كه در ارتفاعات بالاي جو قرار دارند، همانند نور لامپ فلورسنت بدرخشند.
اين الكترونها عمدتاً از خورشيد ميرسند و تعداد آنها بستگي به فعاليت خود خورشيد دارد. وقتي كه سطح خورشيد خيلي فعال باشد، ما نورهاي قطبي بيشتري را مشاهده ميكنيم تا زماني كه خورشيد آرامتر است.
نور قطبي ميتواند شكلهاي مختلفي داشته باشد. بعضي وقتها شبيه به پردهي آويزان، يا نورهاي متحرك و يا پرتوهاي نور است. رنگ آن نيز تغيير ميكند ولي بيشتر مواقع داراي سايهي سبز يا صورتي است.
شفقها مانند پردههايي عظيم به طول صدها كيلومتر از نورهاي رنگي هستند. در موارد نادر شفق قطبي ممكن است سراسر آسمان مرئي، از افق تا سمت الرأس را بپوشاند. شكل شفق قطبي سخت متأثر از ميدان مغناطيسي زمين است، امتداد حركت ذرات خورشيدي را، در چندين هزار كيلومتر آخر، ميدان مغناطيسي زمين هدايت ميكند.
دوره تناوب ظهور شفقهاي قطبي
مشاهدات چندين ساله آشكار ساختهاند كه دورههاي مشاهده شفقهاي قطبي به طور مرتب در 5/11 سال تكرار ميشوند. در طول اين مدت، شماره شفقهاي قطبي نخست، سال به سال كاهش مييابد و سپس شروع ميكند به زياد شدن تا مقدار آن در 5/11 سال از نو به ماكزيمم ميرسد. ذرات باردار گسيل شده از خورشيد هنگام رسيدن به جو زمين به درون ميدان مغناطيسي آن نفوذ ميكنند. در آن جا نيروي ميدان مغناطيسي زمين بر آنها اثر كرده و آنها را از مسير اوليه خود منحرف ميسازد.
محاسبات رياضي نشان ميدهد كه ذرات باردار منحرف شده توسط ميدان مغناطيسي زمين، به يقين فقط به نواحي قطبي كرده زمين وارد ميشوند.
شفقهاي قطبي تصاوير آيينهاي نيستند
در كتابهاي عمومي نجومي چنين آمده است كه شفقهاي قطبي در اطراف هر دو قطب مغناطيسي زمين، تصاوير قرينه آيينهاي ايجاد ميكنند. اما به نظر ميرسد كه چنين نيست. گروهي، با استفاده از فضاپيماي polar and Image متعلق به ناسا براي نخستين بار، بيضيهاي شفق قطبي را در آسمان نيمكره شمالي و جنوبي همزمان تحت نظر گرفتند. اين دو حلقه نور، بسار متشابه بودند اما دوام يكساني نداشتند. اين گروه، اين تفاوت را از يك طرف ناشي از انحراف محور مغناطيسي زمين نسبت به جهت بادخورشيدي و از طرف ديگر ناشي از برآمدگيها وفرورفتگيهاي ميدان مغناطيسي زمين دانستهاند.
شفقهاي قطبي در ديگر سيارات
فضا پيماهاي «ويجر» وجود شفقهاي مشابهي را در عرضهاي 78 تا 80 درجهي شمالي و جنوبي جو مشتري و كيوان نشان ميدهند. اندازه تابناكي شفقهاي قطبي را بر حسب واحدي به نام «ريلي» اندازه ميگيرند. هر «ريلي» برابر است با صد هزار فوتون بر سانتيمتر مربع در ثانيه. معمولاً شفقهايي با تابناكي هزار «ريلي» مرئي بوده و پديدهاي هميشگي در شبهاي آسمان نواحي قطبي به شمار ميآيد.
بررسيها نشان داده كه شفقهاي جو مشتري نيرومندتر از شفقهاي زميني هستند و درخشش آنها به 60 هراز «ريلي» ميرسد. و همچنين درخشندگي شفقهاي كيوان به 3000 تا 5000 بالغ ميگردد.
طيف رنگهاي موجود در شفقهاي قطبي
نيتروژن حجم عمدهاي از گازهاي موجود در جو زمين ميباشد. اكسيژن، هيدروژن و هليوم نيز با درصدهاي متفاوتي در جود زمين وجود دارند. علت تغيير رنگ «شفقهاي قطبي» بستگي به گازي دارد كه ذرات باردار «بادخورشيدي» به آنها برخورد ميكنند و آنها را وادار به تابش فوتون ميكنند. طبق قوانين فيزيكي براي برانگيخته شدن يك الكترون در هسته اتم، نياز به صرف انرژي ميباشد. الكترون با گرفتن انرژي برانگيخته ميشود و از مداري به مدار بالاتر ميرود. در بازگشت از مدار بالاتر به مدار اوليه الكترون انرژياي را كه گرفته بود به صورت انرژي تابش بر ميگرداند. كه طول موج اين نور براي هر اتم مقداري منحصر به فرد است، و يكي از راههاي تشخيص اتمها به دستآوردن طول موجهاي الكترونهاي آنهاست وقتي كه برانگيخته ميشوند. در «شفقهاي قطبي» نيز قضيه به همين شكل ميباشد. ذرات باردار «باد خورشيدي»، عناصر موجود در جو زمين را برانگيخته ميكنند و هركدام از عناصر بنا به ماهيت خود طول موجي از خود تابش ميكنند، كه داراي رنگهاي مختلفي است.
منبع:
www.roshd.ir
فصل اول : علم زمین شناسی ، موضوع و روش
صفحه 3:
بنای stonehengeیک رصد خانه قدیمی است که در کشور انگلیس قرار دارد و برای رصد کردن پدیده های نجومی در آن زمان مورد استفاده قرار می گرفته است.
صفحه4: اندازه گیری کنید.
برای تعیین چگالی اجسام از روش های مختلفی می توان استفاده نمود .
الف ) در صورتی که اجسام دارای شکل هندسی منظمی باشند ابتدا با استفاده از روابط هنسی حجم آنها را محاسبه نموده و به کمک ترازو نیز جرم را بدست آورده و با تقسی جرم بر حجم مقدار جرم حجمی یا چگالی بدست خواهد آمد.
ب ) برای اجسامی که شکل هندسی منظمی ندارند یا با استفاده از قانون جایجایی حجم ، مقدار حجم آنها را محاسبه می کنیم و یا به کمک نیرو سنج ابتدا وزن آنها را در هوا بدست می آوریم و سپس در حالی که جسم مورد نظر به نیرو سنج متصل است آن را در یک سیال غوطه ور است وزن آن را بدست آورده که تفاوت وزن دز این دو حالت برابر با جرم جسم خواهد گردید و به کگمک ترتزو نیز جرم را محاسبه نموده و از تقسیم جرم بر حجم ، جرم حجمی یا چگالی بدست خواهد آمد.
سؤال 1 – شکل جسم اثری بر چگالی جسم ندارد
سؤال 2 – بله با استفاده از روش تفاوت وزن در هوا و وزن در حالت غوطه ور در یک سیال حجم آن را بدست آورده و به کمک ترازو جرم آن را بدست می آوریم و یا اینکه یک تکه یخ به شکل مکعب از یخ جدا نمود و با استفاده از روش الف این کار را انجام می دهیم.
صفحه5اندازه گيري كنيد:
برای تعیین مقیاس نقشه فوق ابتدا فاصله دو نقطه معیین مثل فاصله کرمان تا مشهد را روی نقشه با خط کش بدست می آوریم سپس همین فاصله را روی نقشه ای که مقیاس آن معلوم است مثلاً نقشه با مقیاس 1000000/1 بدست می آوریم حال یا از تقسیم این دو عدد یک عدد کسری بدست می آید که اگر آن را در مقیاس نقشه ای که از آن استفاده نموده ایم ضرب کنیم مقیاس نقشه مجهول بدست خواهد آمد و یا اینکه با استفاده از مقیاس نقشه معلوم و اندازه گیری فاصله بین دو نقطه معین فاصله واقعی و افقی را بدست اورده و از تقسیم فاصله روی نقشه مجهول بر فاصله افقی بدست آمده مقیاس نقشه مجهول بدست خواهد آمد.
صفحه 6مشاهده وتفسيركنيد:
سؤال 2- نتیجه گیری می شود که سطح زمین هموارتر شده ، مسیر جاده کمی تغییر نموده ، تلماسه هلالی (برخان) به طرف جنوب شرقی حرکت کرده و از مسیر جاده دور شده ،به دلیل چرخش دهانه تلماسه جهت وزش باد در طی این هفت سال تغییر نموده است و پیچ و خم رودخانه کاهش یافته است .
- در جهت جنوب شرقی
- عکس ها در بعدازظهر حدود ساعت 5/2 تا 3 گرفته شده چون سایه ها در طرف شرق قرار دارند و طول آنها نیز زیاد بلند نیست لذا خورشید درغرب قرار دارد.
-تغییراتی که در بالا به آنها اشاره گردید.
صفحه7:
سؤال زیر شکل – تأثیر نیروی جاذبه زمین و ریزش کوه
صفحه8:
سؤال 1- مدل کره زمین واقعی تر است ولی مدل اتمی غیر وافعی است مدل کره زمین نسبت به نمونه اصلی کوچکتر ولی مدل اتم بزرگتر از نمونه واقعی ساخته شده است
سؤال 2- الف)در مواردی که امکان استفاده از نمونه واقعی به دلیل کوچک بودن زیاد و یا بزرگ بودن زیاد وجود نداشته باشد ب) در مواردی که فهم مطلب با نوشته و گفتار امکان پذیر نیست
سؤال 3- با ارائه یک سری آزمایش مثل آزمایش رادرفورد برای اتم که بیان می کند بیشترین احتمال حضور الکترون ها در نزدیکی هسته اتم است و در مورد سایر مدل ها نیز آزمایش های متناسب با موضوع .
صفحه 9:
سؤال 1- توسعه علم ، کوتاه کردن راه دیگران از طریق در اختیار گذاشتن تجربیات خود ، جلوگیری از هزینه های مجدد و تکرار اشتباهات ، صرفه جویی در زمان ، ادامه تحقیقات از سوی افراد بعدی ، به نقد گذاشتن کار خود و در جریان گذاشتن افراد دیگر از حوادث ، اتفاقات و کارهای تحقیقاتی که تا کنون به انجام رسیده است .
سؤال 2 – یک گزارش خوب باید به سؤالاتی از جمله چرا ، چگونه ، چه وقت ، چه کس یا کسانی ، در چه شرایطی ، در چه مکانی ، به چه دلیل و اینکه نتیجه کار در آخر چه بود پاسخ دهد و کمترین ابهامات را برای افراد دریافت کننده بدنبال داشته باشد.
بخش 1 : چرخه آب
فصل دوم : آب در هوا
صفحه 15:
چون نیتروژن میل ترکیبی کمی داشته لذا در واکنش ها کمتر شرکت می کند و پیوند بین اتم های آن قوی و پایدار است ومولکول های آن ریزوغيرقطبي می باشد به همین دلیل به عنوان گاز غیر فعال در نظر گرفته می شود و در زندگی نقش آن نسبت به اکسیژن ، دی اکسید کربن و بخار آب به مراتب کمتر است .
صفحه 16:
سؤال داخل متن : علت استقرار گازها در داخل هتروسفر قرار گیری آنها بر اساس وزن اتمی آنها است
صفحه 19بحث كنيد:
پاسخ بحث کنید:استفاده از گازهای دیگر به جای CFCها مانند یخ خشک، جمع آوری وسایل حاوی این گاز و جلوگیری از انتشار این گاز
صفحه 21:
سؤال زیر شکل : علت نامتقارن بودن ماگنتوسفر تأثیرمتفاوت بادهای خورشیدی و میدان مغناطیسی خورشید بر میدان مغناطیسی زمین است که در طرف رو به خورشید فشرده شده و در طرف پشت به خورشید کشیده است .
صفحه 22:
سؤال زیر شکل : چون زاویه تابش خورشید به علت کروی بودن زمین در تمام عرض ها یکی نیست در نتیجه تعداد پرتوهایی که در واحد سطح برخورد می کنند متفاوت بوده لذا مقدار گرمای متفاوتی از سوی زمین دریافت می گردد.
صفحه 23:
سؤال زیر شکل : موجودات زنده بخصوص جانوران ، سوخت های فسیلی ، انرژی نور خورشید ، گرمای درونی زمین ، صنایع ، جنگل ها از طریق جذب نورخورشید و تغییرات انرژی در آنها
صفحه 25:
سؤال داخل متن : 1- از طریق کاهش مصرف انرژی 2- از طریق کاهش مقدار بخار آب موجود در هوا
3 – افزایش جذب نور خورشید توسط سطح جامد زمین
صفحه 26سؤالات داخل بسازید و اندازه گیری کنید:
1- هوای سرد و مرطوب ، هوای پر از گرد و غبار ، هوای مه آلود و هوای مناطق ساحلی
2- بله چون ارتفاع سنج یا آلتی متر بر همین اساس کار می کند
3- اساس کار این دستگاه بر مبنای تعادل فشار درون و بیرون استوار است .زیرا با افزایش ارتفاع از فشار هوا به دلیل کم شدن ستون هوا و رقیق شدن هوا کاسته می شود.
صفحه 28 :
سؤال زیر شکل : به دلیل اثر نیروی کوریولیس وجهت دوران کره ی زمین ، در نیمکره شمالی اجسام متحرک به سمت راست و در نیمکره ی جنوبی به سمت چپ منحرف می شوند.
صفحه 30:
به دلیل اینکه در مجاورت شیشه بر اثر برخورد هوای گرم و مرطوب داخل به سطح شیشه ی سرد ، هوای مجاور شیشه به زیر نقطه شبنم رسیده در نتیجه تراکم صورت گرفته و این موجب بخار گرفتن شیشه و نشستن قطرات ریز آب بر سطح شیشیه می شود .
صفحه 31:
سؤال داخل فعالیت : در صورتی که هوا از بخار آب اشباع باشد مثل زمانی که مه غلیظ است یا زمانی که هوا بارانی و ابری بوده و یا در مناطق ساحلی هوا شرجی است
صفحه 32:
زیرا در این حالت یک تعادل دمایی بین درون و بیرون خودرو بر قرار می شود و دیگر اینکه با خروج بخشی از هوای گرم و مرطوب درون ماشین که به دلیل تنفس مرطوب می گردد ، خارج شده و رطوبت نسبی هوای درون کاهش یافته ، لذا دیر تر به نقطه شبنم می رسد و همین عوامل از هجوم هوای گرم و مرطوب داخل ماشین به طرف دیواره های اتاق ماشین بخصوص شیشه ها جلوگیری می نماید و پدیده بخار گرفتگی و تولید شبنم بر روی شیشه ها جلوگیری می کند. البته با روشن کردن بخاری ماشین و بالا برده دمای درون ماشین نیز می توان از این کار جلوگیری نمود .
صفحه 33 تفسيركنيد:
نتیجه اینکه فشار بخار آب اشباعی در روی یخ به دلیل اینکه یخ خود جاذبه الرطوبه است و دیگر اینکه آزاد شدن مولکول های بخار آب از سطح یخ به مراتب نسبت به آب به دلیل گرمای نهان ذوب یخ بالاتر است به همین دلیل برای شروع فرایند تراکم در روی یخ هوا باید قدری بیشتر سرد شود.
صفحه34 مشاهده و تفسیرکنید:
تشکیل ابر یکی به دلیل کاهش دمای هوا و رسیدن دما به زیر نقطه شبنم صورت می گیرد و دیگر اینکه گاز ها وقتی به صورت ناگهانی منبسط شوند ، دمای آنها افت می کنند که در اینجا همین پدیده منجر به تشکیل ابر در درون بطری می گردد.
صفحه36 سؤال زیر شکل16 -2:
میزان صنایع موجود در شهر و اطراف آن ، میزان تراکم جمعیت شهر ، تعداد خودروهای موجود ، به فصل سال ، به نوع وسایل حمل و نقل عمومی ، وضعیت توپوگرافی محل ، میزان پوشش گیاهی محل ، میزان بارندگی محل ، نوع توده های هوایی که وارد محل می شوند و .......
سؤالات داخل تحقیق کنید
1- در مناطق مختلف متفاوت است
2- در مناطق مختلف متفاوت است
3- گسترس وسایل حمل و نقل عمومی ، عوض کردن سوخت خودروها و سیستم های گرمایی منازل و ادارات دولتی ، عایق سازی ساختمان ها ، کم کردن میزان سوخت خودروها ، بالابردن میزان بازدهی وسایل گرمایی ، استفاده از انرژی نورخورشید و زمین گرمایی و انرژی هسته ای، کاشتن درخت و گسترش پوشش گیاهی ، نصب فیلتر بر روی دودکش خودروها ، کارخانجات و .... ، کنترل و کاهش مصرف کودها و سموم دفع آفات نباتی و ......
صفحه 37 : سؤالات داخل متن:
1- بله ، توده های هوای حاوی ذرات نیتروژن و گوگرد در اثر حرکت می توانند خود را به کشور ما رسانده ، حتی با وجود کم باز هم می توانند خطر آفرین باشند
2- متوجه گیاهان و خاک کشاورزی ، در مرتبه بعد آسیب رساندن به پوست بدن ، بناها ، صنایع ، موجودات زنده دریایی و خشکی ، ابنیه تاریخی و ....
3- کاهش سوخت خودروها ، استفاده کمتر از خودرو ، عوض کردن نوع سوخت خودروها ، استفاده از انرژی خورشیدی ، باد و الکتریکی در خودروها ، تصفیه سوخت خودروها ، توسعه صنایع حملو نقل عمومی به منظور استفاده کمتر از خودروهای شخصی ، سرویس به موقع خوردروها و ........
صفحه37 سؤال داخل فعالیت:
اسیدی است زیرا بخشی از دی اکسید کربن موجود در هوا در اب باران حل شده و اسید کربنیک تولید می کند و چون این یک اسید ضعیف است به همین دلیل آب باران خاصیت اسیدی ضعیفی دارد هر چندکه ترکیبات دیگر ، از جمله HCl , SO2 , SO3 , P2O3 و .... نیز در این میان بی تأثیر نمی باشند.
فصل سوم :آب در دریا
صفحه44 سؤال داخل متن :
چون محیط خلیج فارس نسبتاً بسته است ، در داخل و اطراف آن گنبدهای نمکی وجود دارند ، میزان تبخیر آن بالاست و ورودی آب آن کم است (قرار گیری روی نوار بیابانی نیمکره شمالی ) و نزدیکی به بیابان های ساحلی و توده های هوایی که از روی مناطق بیابانی می وزند به طرف آن باعث شده تا شوری آن از دریاهای آزاد ( 5/34 تا 5/35 گرم در لیتر ) بیشتر باشد.
سؤال داخل متن :
چون آب گرم به علت از دست دادن مقداری از گاز CO2 اسیدیته آب کم شده و نسبت به کربنات کلسیم اشباع شده و موجودات دارای پوسته آهکی راحت تر کربنات کلسیم مورد نیاز را دریافت می کنند و در آب سرد چون اسیدیته پایین تری دارد نسبت به کربنات کلسیم تحت اشباع بوده و کربنات کلسیم راحت تر حل می شود و کمتر رسوب می نماید ولی نسبت به سیلیس حالت اشباع دارد و موجودات با پوسته سیلیسی شرایط برای زندگی شان بیشتر فراهم می باشد
صفحه46مقايسه كنيد:
در مناطقی که شوری بالا باشد چگالی نیز بالا است ، چون بین این دو رابطه مستقیم وجود دارد ، در مناطق استوایی به دلیل بالا بودن بارندگی شوری پایین است و لذا چگالی نیز پایین است وعلاوه براین در این مناطق آب و هوای حاره ای حاکم بوده و دما بالا است و هرچه دما بالاتر باشد چون آب نیز کمی منبسط می شود ، لذا چگالی کم می شود و در عرض های 10 درجه شمالی و جنوبی با وجود کمی دما و به دلیل بالا بودن تبخیر نسبت به بارندگی ، شوری زیاد می شود و به همین دلیل از استوا به طرف عرض های بالاترمیزان چگالی آب دریا سیر صعودی پیدا می کند.
صفحه48 سؤال داخل متن :
آب مناطق استوایی بشدت گرم می شد و درعرض های بالاتر هوای آنها بشدت سرد و این باعث سرد و گرم شدن شدید مناطق ساحلی در این نواحی می گردید و علاوه بر تأثیر روی آب و هوا روی فراوانی و نوع موجودات و پوشش گیاهی منطقه نیز بشدت اثر می گذاشت.
سؤال داخل متن :
به مرور زمان به دلیل بالا بودن میزان تبخیر و کم بودن میزان بارندگیدر آن مناطق آب آن شورتر ، تعداد زیادی از موجود دریایی آن از بین می رفتند و از وسعت آن کاسته می شدن و سطح آب درون آن از سطح آب های آزاد پایین تر قرار می گرفت و در نهایت بخش اعظم آن خشک می شد و تعدادی دریاچه ها کوچک و بزرگی با شوری متفاوت بوجود می آمدند.
صفحه49 سؤال داخل متن :
به دلیل وجود جریانهای دریایی بخصوص جریان های دریایی نوع رو به پایین در نزدیکی این سواحل ، اکسیژن به اعماق برده شده و فسفات و نیترات به سطح دریا رسیده ومورد استفاده تولید کننده و مصرف کنندگان کوچکتر از ماهی قرار گرفته ودر نتیجه ،مواد غذایی درون دریا زیاد بوده و به همین دلیل ماهی های تمرکز پیدا می کنند و صیادان از این مسئله برای صید استفاده می کنند.
فصل چهارم :آب در خشکی
صفحه53 سؤال داخل متن :
عوامل مؤثر بر میزان رواناب عبارتند از : سرعت بارندگی ، مدت بارندگی ، جنس زمین منطقه ، میزان پوشش گیاهی منطقه ، نوع بارندگی ( برف ، باران و یا تگرگ بودن ) میزان نفوذپذیری سنگ های محل ، میزان پستی و بلندی محل ، شیب زمین محل ، نوع آب و هوای محل ، میزان رطوبت خاک محل ، وسعت حوزه آبریز ، وضعیت سطح ایستابی محل نسبت به سطح زمین میزان ناهمواری بستر آبراهه ها و رودخانه های محل و ...
صفحه54 سؤال داخل متن :
شیب زمین ، حجم آب رود، میزان ناهمواری بستر رود ، شکل رود ، عرض بستر رود ، و ....
صفحه55 سؤال داخل متن :
1- خیر به همین دلیل می باسیت محل اندازه گیری و تعیین دبی حتماً قید شود چون در طول مسیر شاخه هایی به رودخانه اضافه و یا کم می شود ، بخشی از آب رودخانه تبخیر و یا نفوذ می کند ، شیب مسیر و عرض رودخانه و ناهمواری بستر آن تغییر می کند و همه اینها بر دبی رودخانه مؤثر می باشند.
2- با استفاده از ایستگاه های باران سنجی مقدار بارندگی هر ایستگاه را بدست آورده و از طریق محاسبه متوسط بارندگی کل حوزه آبریز و یا تقسیم حوزه آبریز به چند بخش و ضرب نمودن مقدار بارندگی در مساحت حوزه آبریز مقدار بارندگی کل بدست می آید
3- محل اندازه گیری ، میزان نفوذپذیری سنگهای محل ، وضعیت سطح ایستابی محل ، شیب رودخانه ، سرعت حرکت آب ، زمان اندازه گیری ، نوع و شدت بارندگی محل ، شکل کف بستر رودخانه ، میزان مواد جامد همراه با آب و ....
صفحه 59 تحقیق کنید :
1- استان های جنوب ، جنوب شرقی ، شرق و مرکز ایران از جمله کرمان ، سیستان و بلوچستان ، خراسان های رضوی ، جنوبی ، سمنان ، یزد ، مرکزی ، اصفهان ، قم ، هرمزگان ، بوشهر
2- خیر چون ظرفیت برداشت از آبهای زیر زمین یک منطقه محدود است
3- به دلیل کم بودن بارندگی در اکثر نقاط کشور و خروج آب های سطحی عمده آب مورد استفاده در کشور از آب های زیر زمینی است.
جواب مقایسه کنید.:
آبهای زیر زمینی به دلیل قرار گرفتن در زیر زمین نسبت به آبهای سطحی از آلودگی کمتری برخوردار می باشند ( البته غیر از محدوده شهرها و مناطق مسکونی و صنعتی ) و چون سرعت آنها نسبت به آب های سطحی کمتر و مدت زمان بیشتری با سنگ ها در تماس می باشند و دمای بالاتری نیز دارند شوری و املاح آنها از آب های سطحی بیشتر است .
صفحه60: تحقیق کنید:
- در کوه های علم کوه ، زردکوه بختیاری ، دنا ، علم کوه ، کوه های چهل چشمه کردستان ، منطقه کوهرنگ ، کوه دماوند ، کوه های بینالود ، کوه الوند و ....
- بالا آمدن سطح آب دریا ها و اقیانوس ها و به زیر آب رفتن بسیاری از شهرها و کشورهای ساحلی و جزیره ای ، کاهش سطح خشکی ها و کاهش تولید محصولات کشاورزی و درنتیجه کم شدن منابع غذایی کره زمین ، از بین رفتن بسیاری از گونه های جانوری از جمل جانوران قطبی ، کاهش ذخیره آب شیرین کره زمین ، افزایش سرعت فرسایش خشکی ها به دلیل طغیان رودخانه ها و .....
صفحه63 جمع آوری اطلاعات :
1- بستن سد در مسیر رودخانه و حتی یخچال ها ، جدا کردن بخش از دریا ها ، هدایت رودخانه ها به داخل گودی های بسته ، گود برداری بخشی از سطح زمین تا زیر سطح ایستابی محل ( دریاچه ها کوچک و محلی ) و .....
2- دریاچه های اوان....
3- شورترین دریاچه های حوض سلطان قم ، دریاچه ارومیه، دریاچه نیریز و استهبان ، و ..... و شیرین ترین شامل دریاچه مهارلو ، پریشان ، دریاچه سبلان ، دریاچه سد کرج ، سد میناب ،
سؤال داخل متن :
در صورتی که میزان ورودی آب آن بر اثر بارندگی و رودخانه های ورودی از میزان تبخیر و برداشت آن کمتر باشد و یا سنگ های کف و اطراف آن نمک زار باشند به مرور زمان شوری آن افزایش می یابد و زمانی که میزان ورودی و خروجی آن با هم برابر و سنگ های آطراف نمک زار نباشند شوری آن ثابت می ماند
بخش 2 چرخه سنگ
جواب پرسشهاي صفحه 64
1- نواحی بیابانی ،چون در نواحی بیابانی گرمای گرفته شده توسط زمین که بصورت اشعه ی فرو سرخ می باشد ، بیشتر از دست می رود.
2-چون چگالی و فشار هوا به تعداد مولکولهای هوا بستگی دارد ، هر چه از سطح زمین فاصله ی بیشتری داشته باشیم نیروی گرانش زمین کمتر شده و در نتیجه در واحد حجم از تعداد مولکول های هوا کاسته می شود.
در حالت عادی فشار از بستر دریاها به سطح آن کاسته می شود مگر در دو موقعیت : الف – دمای آب ، 4 درجه سانتیگراد باشد . ب – دمای آب در مناطق قطبی کم شود در نتیجه آب یخ بزند و یا در مناطق استوایی دمای آب زیاد شود
3- جذب پرتو های خورشیدی با طول موج مختلف توسط لایه های هواسبب ایجاد ساختمان لایه ای هوا می شود.
4- میزان درصد آب در نیکره جنوبی نسبت به آب نیکره شمالی بیشتر است. بنا براین اختلاف دما در نیمکره جنوبی کمتر می باشد.
5- نابودی درختان واستفاده از سوختهای فسیلی میزان گاز گلخانه ای را افزایش داده و سبب بالا رفتن دمای هوا می شود.استفاده از سموم و دفع آفات نباتی ، کودهای شیمیایی وبکار بردن مواد صنعتی دیگر سبب افزایش گازهای سمی واز بین رفتن لایه ازون می شود.
6- با افزایش دما از مقدار رطوبت نسبی هوا کاسته می شود. زیرا هوای گرم میزان رطوبت بیشتری در خود می تواند نگه داری کند.
7- هر چه رطوبت نسبی افزایش یابد ، زودتر به نقطه شبنم می رسیم
8- 1 – دما به زیر نقطه ی شبنم برسد . 2- ذرات تشکیل دهنده ی ابر( که با کمک ذرات گرد و غبار هسته ی تراکمی تشکیل داده اند ، به اندازه ای بخار آب به دور خود جمع کنند) تا به اندازه کافی بزرگ و سنگین شوند و سقوط کنند.
9- باد ها موجب جابجایی و به هم خوردن هوای نزدیک سطح زمین می شوند و در نتیجه با تعدیل درجه حرارت از تشکیل شبنم جلوگیری می کنند.
10- جریان های دریایی ، کوههای یخی و باد هایی که از خشکی ها می وزند.
11- چون عواملی مانند: بارندگی ، تبخیر ، وجود دریاها و کوهها و غیره ...می توانند بر عرض جغرافیایی تأثیر داشته باشند.
12- انرژی خورشید ،گرانش زمین
13- مقدار آب رود ، شیب بستر رود ، شکل دیواره و کف رود و عرض بستر آن.
14- 1 - قرار گرفتن سنگی مقاوم در مسیر آب رود ، 2 - وجود گسل ،3 - انجام عمل فرسایش توسط یخچال ها 4 - آب در مسیر خود از سنگی مقاوم ، وارد سنگی با مقاومت کم در مقابل فرسایش ؛ عبور کند.
15- خیر ، رسوبات رسی با درجه تخلخل 50% غیر قابل نفوذ می باشند. زیرا فضاهای خالی بین ذرات ریز بوده و یا ممکن است با یکدیگر ارتباط نداشته باشند.در ضمن سنگ پا و پوکه ی معدنی با آنکه حجم فضاهای خالی ، زیاد و اندازه آنها بزرگ می باشد ، قابلیت نفوذ پذیری زیادی ندارند ، چون این فضاها با هم ارتباط ندارند.
16- خیراز یک آبخوان به مقدار معینی که به نام ( آبدهی مجاز )نامگذاری می شود باید آب برداشت نمود ، اگر برداشت آب ازمخازن آب زیر زمینی از این حد بیشتر شود ، باعث افت سطح ایستابی شده و حتی از کیفیت آب نیز کاسته می شود.
17- مقدار تغذیه آبخوان(از طریق ذوب برف ،بارش باران و رود ) ، (مقدار تخلیه خروج طبیعی آب زیرزمینی ویا استخراج آن توسط انسان)
18- پیشروی یخچال در نتیجه کاهش دما ، بارش بصورت برف و تگرگ ، بهمن وبارانی که برروی سطح یخچال باریده و یخ زده است وغیره ..... ، رخ می دهد
و عقب نشینی یا پسروی یخچال در اثر :ذوب یخ در اثر افزایش دمای هوا ، حرکت یخچال ها ورسیدن آنها به نقاطی که دمای بالاتری دارند ، تکه های جدا شده از یخچال که بصورت کوه یخی از آن جدا می شود. ، رخ می دهد
19- در روی خشکی ها با شناسایی رسوبات یخچالی (مورن ها و تیل ها )
20- چگالی با شوری نسبت مستقیم و با دما رابطه عکس دارد. دما با شوری رابطه مستقیم دارد.
21- کاهش پیدا می کند" چون تولید کننده های اکسیژن ، با افزایش عمق، کاهش می یابند.
22- ترکیب رودهای تغذیه کننده ، جنس بستر دریاچه ، میزان تبخیر در منطقه ، نسبت میزان آبهای ورودی و خروجی و عمر دریاچه .
فصل پنجم :کانی ها
پاسخ سوالات صفحه68 سؤال داخل متن :
1- کانیهای محلول مانندهالیت و انیدریت و تا زمانی پایدارند که در محیط های دور از آب (بیابان و بین لایه های غیر قابل نفوذ ) باشند و کانی هایی که با اکسیژن هوا ترکیب می شوند در اعماق زمین دور از اکسیژن و یا در محیط های احیایی که اکسیژن کم است از جمله زیر سطح ایستابی پایدارند .
2- شیشه مصنوعی بوده و به دلیل اینکه غیر بلورین است (به مواد جامدی گفته می شود که ار سرد شدن سریع مواد مذاب حاصل می شوند ) ؛ مروارید به دلیل اینکه درداخل صدف توسط موجود زنده ساخته می شود و آب به دلیل اینکه مایع است و ساختار منظمی ندارد کانی نیستند و یخ چون پنج شرط کانی بودن یعنی جامد بودن ، ترکیب ثابت ، غیر آلی بودن ، طبیعی بودن و شکل هندسی ثابت داشتن ( متبلور بودن ) را دارد البته یخ بلورینی که در طبیعت به خودی خود بوجود آید نه یخ داخل یخچال و فریزر
صفحه69: سؤال داخل کار عملی :
چون ذرات جامد گرد و غبار وقتی که وارد محلول شوند حکم هسته های جامد را باز می کنند در نتیجه تعداد هسته های جامد زیاد شده و لذا تعداد هسته های تبلور افزایش یافته و تعداد زیادی بلور ریز به جای بلور های درشت تشکیل خواهد گددید.
پاسخ تحقيق كنيد صفحه73:
1-هر جواهر را بوسیله جواهری سخت تر از آن برش و صیقل می دهند .الماس جواهری است که برای برش دادن سایر جواهرات از آن استفاده می شود .برای صیقل دادن جواهرات الماس رابه شکل پودر در می آورند واز چرخهای آغشته به آن برای بریدن جواهرات وسنگ ها و سایر مواد سخت استفاده می کنند . این نوع الماس ها ارزش چندانی ندارد وبه طور وسیع در کشور برزیل استخراج می شود .با تعبیه ی الماس در نوک قلم های خاص می توان از آن ها درصنعت مفتول سازی،شیشه بری و چرخ آسیاب ها استفاده کرد.تراش دادن الماس بوسیله خود الماس است .
2-از مواد ساینده ی دیگرمی توان مخلوطی از پودر کرندوم و مانیتیت ، کانی کوارتز و ماسه سنگ کوارتزی ، گرونا ، تریپولی ، چرت تجزیه شده ، اکسید هایی مانند اکسید قلع ، اکسید سرب ، اکسید منکنز که به طور مصنوعی ساخته می شود و الماس های مصنوعی
3- آگاهی از سختی اجسام برای به کار بردن مواد مختلفی که در کنار هم حرکت می کنند یا می لغزند ضروری است ، زیرا در این گونه موارد ، سختی های متفاوت مواد سبب خوردگی ماده ی نرمتر توسط ماده ی سخت تر خواهد شد مثل قطعات موتور ماشین ، وسایل الکتریکی که حرکت دورانی دارند و .......
صفحه82 سؤال کنار تصویر :
الف ) شباهت ها : هر دو جامد هستند ، هر دو رنگ روشنی دارند ، هر دو شکل بلورین دارند ، هر دو سطح شکست سه جهتی دارند( رخ دارند ) ، هر دو سختی کمی دارند و با چاقو خط بر می دارند ، هر دو بر اثر ناخالصی ها به رنگ های مختلفی در می آیند .
ب ) تفاوت ها : هالیت در اب براحتی حل می شود ولی کلسیت خیر ، سطح شکست هالیت سه جهتی قائم ولی کلسیت سه جهتی غیر قائم است ، کلسیت با اسید واکنش می دهد ولی هالیت خیر ، هالیت شور مزه است ولی کلسیت تقریباً بی مزه است چون در بزاق باحتی حل نمی شود ، هالیت رنگ شعله را به رنگ نارنجی در می آورد ولی کلسیت اینطور نیست ، هالیت چگالی کمتری نسبت به کلسیت دارد
صفحه86:
با استدلال گروه اول چون باعث می شود محیط نسبت به آزبست زودترو سریعتر پاک سازی شود و از آزاد سازی بیشتر آن جلوگیری شود هر چند در ظرف مدت کوتاهی در موقع جمع آوری ممکن است قدری آلودگی افزایش یابد .
صفحه87 سؤالات داخل فعالیت :
1-خواصی از جمله رنگ ، رنگ خاکه ، سختی ، شکل بلورین ( خواص فیزیکی و ظاهری )
2- آزمایشاتی از جمله آزمایشات شیمیایی ، رادیواکتیو ، مغناطیسی ، نور دهی و خواص کانی شناسی نوری
فصل ششم :ماگماتیسم و سنگ های آذرین :
پاسخ سوالات صفحه89 :
سیل ها ساخت هایی هستند که از تزریق ثانویه ماده ی مذاب در حد فاصل دو لایه و یا در بین یک لایه ایجاد می شوند از این رو به آنها ساخت آذرین لایه رو نیز می گویند.فراوانی این ساخت در طبیعت نسبتا"کم است شکل ظاهری آنها ممکن افقی،قائم،مایل باشد.ضخامت سیل از چند سانتی متر تا چندصد مترمتغیر است و در هر دو طرفشان هاله دگرگونی دیده می شود و در صورتی که ضخیم باشند از یک طرف به طرف دیگر اندازه بلورهایشان تغییر می کند در صورتی که دایکها مهم ترین و فراوان ترین ساخت های آذرین هستند که از تزریق ماگما به درون شکاف ها و شکستگی ها به وجود می آیند .از این رو ساخت شکاف رو نیز می گویند .شکل ظاهری دایکها بیشتر قائم یا نزدیک به قائم است . و لایه های در بر گیرنده را قطع می کنند و ضخامت آنها مثل سیل ها از حد سانتی متر تا حد کیلومتر متغییر است .
صفحه96 سؤالات داخل فعالیت :
1- در سنگ های آذرین درونی به دلیل کم بودن سرعت سرد شدن تعداد بلورها کم ولی اندازه آنها درشت است در صورتی که در سنگ های آذرین بیرونی به دلیل بالا بودن سرعت سرد شدن یا اصلاً بلوری تشکیل نمی شود و یا اینکه تعداد بلورها زیاد ولی اندازه آنها کوچک است .
2-اگر تمام بلورین باشد درونی ولی در اعماق مختلف ماگما سرد شده است ( بافت پورفیری درونی ) و اگر از نوع پورفیری نیمه بلورن ویا پورفیری شیشه ای پس سنگ از نوع بیرونی است
1-کانی های اولیوین ، پیروکسن ، آمفیبول ها ، بیوتیت ، کانی های اوپک ، تورمالین های سیاه ، کلریت باعث تیره شدن رنگ سنگ آذرین می شوند
2- اغلب کانی هایی از جنس همان کانی های درشت و یا متفاوت با آنها و در صورت بیرونی بودن سنگ ممکن است شیشه نیز باشد .
- چون سرعت و شرایط سرد شدن مواد مذاب در همه شرایط یکسان نیست و زمانی که سرعت کم و مواد فرار زیاد باشند بلورها درشت و بر عکس بلور ها ریز خواهند گردید.
-بر مبنای بافت ، نوع و مقدار کانی های اصلی و سنگ ساز و نوع و مقدار کانی های فرعی و نادر که می توانند در نام سنگ مؤثر باشند و همچنین حوادث بعدی که سنگ پشت سر گذاشته است .
- در ابسیدین به دلیل بالا بودن سرعت سرد شدن ماگما اجازه تشکیل هیچ کانی در آن داده نشده است و در واقع بافت تمام شیشه ای دارد .
صفحه97تحقيق كنيد:
سنگ های آذرین با بیشترین فراوانی در آتشفشانی – رسوبی و یا دایک های خطی در مناطق باراجین ،نیاق و اردبیلک(شمال قزوین) –گسترش دارند و. عمده سنگ آذرین درونی و بیرونی موجود در استان مربوط به دوران سنوزوئیک می باشند .
فصل هفتم :سنگ های رسوبی
پاسخ سوالات صفحه101 :
جانداران دریایی مانند مرجان ها ،اسفنجها ،دوکفه ای ها ،وجلبک ها با جذب یونهای محلول در آب و استفاده از یونها برای ساختن پوسته وصدف و اسکلت خود ویا برای تغذیه استفاده می نمایند ، لذا از غلظت یون ها ی موجود در آب می کاهند . از طرف دیگر مواد دفعی بدن موجودات غلظت بعضی از مواد را افزایش می دهد . همچنین جانداران بی هوازی هم می توانند بعضی از مواد معدنی را برای به دست آوردن اکسیژن تجزیه کنند و بدین طریق به بعضی یونهای محلول آب می افزایند که همه این موارد می تواند باعث تغییر ترکیب آب شود .
پاسخ سوالات صفحه102 :
سؤال زیر عکس :
یکی به دلیل اینکه مقداری از ذرات ریز در پناه ذرات و دانه های درشت رسوب می کنند و آب نمی تواند آنها را با خود ببرد و دیگر اینکه ممکن است سرعت آب به یک دفعه بشدت کاهش یابد و در این حالت نیز ذرات ریز و درشت را همزمان بر جای می گذارد و سوم اینکه ممکن است عواملی غییر از آب باعث حمل ذرات شده باشند .
سؤالات داخل متن :
میزان جورشدگی در رسوبات بادی (تپه های ماسه ای ) ودر رسوبات آبی در صورتی که مسیر طولانی را طی کرده باشند ، در ماسه های ساحلی و رسوبات دلتایی بسیار زیاد ولی در رسوبات آبرفتی که مسیر کوتاهی را طی کرده اند ، رسوبات یخچالی ، مخروط افکنه ای و رسوبات واریزه ای بسیار کم است.
پاسخ سوالات صفحه106:
آرکوز سنگ رسوبی آواری دانه متوسطی است که از فلدسپات و کوارتز و مقدار کمتری خرده سنگ های دیگر غیر از کوارتز و فلدسپات تشکیل شده است و چون فلدسپات ها درمحیط های مرطوب هوازده می شوند و به کانی های رسی تبدیل می شوند بنابرای وجود این کانی در آرکوز ها بیانگر عدم هوازدگی شیمیایی کامل یا به دلیل خشکی محیط ( منطقه بیابانی بودن ) و یا به دلیل عدم حمل زیاد توسط عامل های حمل رسوبات و نزدیکی به سنگ مادر تشکیل می شوند که در واقع یک نوع ماسه سنگ ناپایدار است .
صفحه 110 زیر شکل :
1- مرحله اول رشد جنگل های انبوه در منطقه ساحلی
2- دفن شدن گیاهان در زیر رسوبات دانه ریز بر اثر پیشروی دریا
3- تبدیل شدن بقایای گیاهان ( چوب ) ابتدا به لیگنیت و سپس به زغال حد واسط و کاهش ناخالصی ها و افزایش درصد کربن
4- افزایش فشار و دما ناشی از دفن شدن بیشتر و افزایش درجه زغالی شدن و کاهش ناخالصی هاو تشکیل زغال حدواسط
5- افزایش فشار و دمای طبقات بالایی و تبدیل شدن زغال حدواسط به آنتراسیت و کاهش قابل ملاحظه ناخالصی ها و بیشترین درصد افزایش کربن
فصل نهم تغییرات سنگ ها:
پاسخ سوالات صفحه 126:
سرعت هوازدگی با گذشت زمان ، چون مواد هوازده خود به عنوان یک عایق عمل می کنند کمتر می شود زیرا مواد هوازده که روی سنگ جمع می شوند ،از سنگ در برابر هوازدگی محا فظت می کنند مگر اینکه شیب زمین زیاد باشد و مواد هوازده مرتب برداشته شوند که در این صورت سرعت هوازدگی با گذشت زمان تغییری نمی کند.
جواب پرسشهاي صفحه 143و144:
1) زیرا95٪ از وزن زمین را سنگهای آذرین تشکیل می دهند و این سنگها از سرد شدن ماگما بوجود می آیند مسلماًٌ کانی های این سنگ ها در پوسته فرا وان تر هستند .
2) سنگ هایی که توده ماگمایی را در زیر پوسته در میان گرفته اند و حرارت ماگما را به خود می گیرند.
3) هالیت، ژیپس،سیلویت ،دولومیت ،چون یون های منفیso4 ,co3 ,cl),) در ماگما بسیار کم ولی در محیط های رسوبی فراوانند
4) چگالی نسبی ،اسید کلرید ریک.
5) از ذوب شدن بخشی از سنگ های پوسته یا گوشته به وجود می آیند .عواملی چون ا فزایش دما ،کاهش فشار ،آب در بوجود آمدن ماگما دخالت دارند.
6) به دلیل وجود عناصری که در اثر هوازدگی در محیط های مختلف در خاک تشکیل می شود .
7) پورفیری،نحوه تشکیل آن چنین است :ماگمایی که در اعماق توقف کرده ودر حال سرد شدن است ،نا گهان بیرون بریزد در نتیجه بلورهای درشتی که در زیر زمین سرد شده اند توسط بلورهای ریزیا شیشه ای که بیرون زمین تشکیل شده اند احاطه می گردند.
8)ماگمایی که گرانروی زیاد دارد ،وقتی به سطح زمین می رسد ،گازهای آن به آرامی خارج می شود و این سنگ به وجود می آیند.
مورد مصرف: این سنگ به علت سبکی وسیمان گیری خوب در ساختمان سازی به عنوان عایق صدا ورطو بت استفاده می شود .
9) باطله ان کم ،عیار عنصر ارزشمند آن زیاد باشد ،در نزدیک سطح زمین استقرار داشته محل آن به راههای اصلی ومراکز صنعتی نزدیک باشد .قیمت جهانی آن بالا باشد و.......
10) به دلیل اینکه سنگهای رسوبی در محلهایی تشکیل می شوند که دما وفشار کم است .
11) زیرا سیلیکات ها ،مخصوصأ فلدسپاتها فراوانترین کانی ماگمایی هستند ازتجزیه وهوازدگی آنهاکانی های رسی بوجود می آید بنا بر این کانی های رسی فراوان ترین کانی های رسوبی می باشند . کوارتز هم در سنگهای آذرین فراوان است و پس از تخریب آزاد شده وذرات ماسه سنگ ها را تشکیل میدهد
12) سنگهایی که بافت آواری دارند ،از ذرات مختلفی به وجود آمده اند که اغلب اوقات با چشم می توان تشخیص داد . ولی سنگهایی که بافت غیر آواری دارند،از یک ماده تشکیل شده ومتبلورند
13) چون ماده اولیه آنها رسوبات است که منشاء تخریبی دارند ودر سطح زمین به فراوانی یافت می شوند .
14) در اغلب محیط های رسوبی، ماده اصلی این سنگ ها (کوارتز )در برابر عوامل هوازدگی بسیار مقاوم است .این سنگها در محیط های رسوبی مثل سواحل دریا ،تلماسه، دشت سیلابی ،ودلتاها فرا وانند
15) چون الیوین در دما وفشار زیاد به وجود آمده است ،وقتی به سطح زمین که دما وفشار آن زیاد کم است می رسد ،به سرعت تجزیه می شود و نمی تواند در ماسه سنگ ها قرار بگیرد .
16) محیط تشکیل شیل ها باید نسبتا" آرام باشد تا ذرات بسیار ریز که در آب معلق اند ،فرصت ته نشینی پیدا کنند
17) ذراتی که قطر آنها از یک دویست و پنجاه وشش هزارم میلیمترکمتر باشد و کانی هایی که از تجزیه ی فلدسپات ها به وجود می آیند
18) منابع اصلی سوختهای فسیلی(نفت ،گاز ،زغال سنگ )هستند .در مصالح ساختمانی (آهک ،سیمان ،زغال سنگ ).درصنایع مختلف مانند شیشه سازی ،شیمیایی،مواد پاک کننده ،سفالگری ،غذایی،دارویی و...... ) بعضی از فلزات-مانندآهن را در خود جای داده اند .
19) جهت دار ،زیرا نیرویی که از مغرب به باد کنک وارد می شود ،بیشتر از نیرویی است که از مشرق به آن وارد می آید.
20) سنگ لوح،فیلیت ،شیست،گنیس (سنگ هایی هستند که بعضی کانی های آنها ردیف شده باشند)
21) یعنی بدون این که خود وارد واکنش شیمیایی شوند،می توانند یون های را جابه جا کنند یا سبب افزایش دما شوند یا جدا کردن یونها را آسان کنند .
22) هورنفلس :اگر سنگهای اطراف توده نفوذی شیل یا شیست باشند ،این سنگ بوجود میآید .دانه ریز ،متراکم وغالبا"سیاه رنگ است ،بافت مضرسی دارد وفاقد جهت یافتگی که بعنوان سنگ تزیینی به کار می رود.
23) دما
24) شیستوزیته عبارت است از ردیف شدن کانی ورقه ای در سنگ بر اثر فشار جهت دار این خاصیت سبب می شود که سنگ در یک جهت به راحتی بشکند . سنگ لوح خاصیت شیستو زیته دارد.
25) به آسانی به صورت ورقه های نازک متورق می شود چون به آن فشار جهت دار وارد شده است ،دارای خاصیت شیستوزیته است.
26) کوارتزیت زیرا کوارتزیت از دانه های کوارتز با سختی 7وسیمانی با همین سختی ساخته شده وبسیارمتراکم است وسیمان به خوبی دانه های کوارتز را در میان گرفته است ،درحالی که مرمر فقط از کانی کلسیت با سختی 3و بدون سیمان ساخته شده است